საქართველოს ბიზნეს ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტმა ლაშა პაპაშვილმა განაცხადა, რომ ამ ეტაპზე დეტალური ინფორმაცია არ აქვს საქართველოს განვითარების ბანკის შექმნის პროექტის შესახებ. მისი თქმით, უცნობია როგორ უნდა ფუნქციონირებდეს ახალი ფინანსური ინსტიტუტი, რომელიც სახელმწიფო პროგრამა „აწარმოე საქართველოში“-სა და ყოფილი „საქართველოს განვითარების ფონდის“ შერწყმის საფუძველზე უნდა ჩამოყალიბდეს. საკითხი აქტუალური გახდა მას შემდეგ, რაც 4 მარტს საქართველოს პარლამენტმა „საქართველოს განვითარების ფონდის“ ლიკვიდაციას დაუჭირა მხარი.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს პარლამენტმა მიმდინარე წლის 4 მარტს მიიღო გადაწყვეტილება „საქართველოს განვითარების ფონდის“ ლიკვიდაციის შესახებ. აღნიშნული ფონდი წარსულში „საპარტნიორო ფონდის“ სახელით იყო ცნობილი და სახელმწიფოს მიერ სხვადასხვა საინვესტიციო პროექტის მხარდაჭერისთვის გამოიყენებოდა.
ფონდის გაუქმების პარალელურად ხელისუფლებამ ახალი ფინანსური ინსტიტუტის — საქართველოს განვითარების ბანკის — შექმნის იდეა დააანონსა. არსებული ინფორმაციით, ახალი ბანკი უნდა დაფუძნდეს სახელმწიფო პროგრამა „აწარმოე საქართველოში“-სა და ყოფილი განვითარების ფონდის ფუნქციების შერწყმის საფუძველზე.
თუმცა ამ ეტაპზე უცნობია, რა სამართლებრივი ფორმით უნდა იმოქმედოს ახალმა ინსტიტუტმა და როგორ იქნება განსაზღვრული მისი ოპერირების წესები. საქართველოს პარლამენტში ჯერ არ არის ინიცირებული კანონპროექტი, რომელიც განვითარების ბანკის საქმიანობის სამართლებრივ ჩარჩოს დაარეგულირებს.
ამ საკითხთან დაკავშირებით კომენტარი გააკეთა საქართველოს ბიზნეს ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტმა ლაშა პაპაშვილმა. მისი თქმით, ბიზნეს სექტორში დეტალური ინფორმაცია პროექტის შესახებ ჯერ არ გავრცელებულა.
„განვითარების ბანკზე არაფერი ვიცი. სიმართლე გითხრათ — რას როგორ აპირებენ ნამდვილად არ მაქვს ინფორმაცია“, — განაცხადა პაპაშვილმა.
კონტექსტი და ფონი
განვითარების ბანკები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში გამოიყენება როგორც ინსტრუმენტი ეკონომიკური განვითარების ხელშეწყობისთვის. ასეთი ინსტიტუტები, როგორც წესი, სახელმწიფოს მონაწილეობით ფუნქციონირებენ და მიზნად ისახავენ სტრატეგიული სექტორების დაფინანსებას.
საქართველოში მსგავსი ინსტიტუტის შექმნის იდეა პერიოდულად განიხილებოდა ეკონომიკური პოლიტიკის კონტექსტში. განსაკუთრებით აქტუალური გახდა ეს საკითხი იმ ფონზე, როდესაც სახელმწიფო ცდილობს ექსპორტის ზრდას, წარმოების განვითარებას და კერძო სექტორის მხარდაჭერას.
წარსულში მსგავსი ფუნქციის ნაწილი „საპარტნიორო ფონდს“ ჰქონდა, რომელიც 2011 წელს შეიქმნა. ფონდის მიზანი იყო მსხვილი საინვესტიციო პროექტების მხარდაჭერა და სახელმწიფო მონაწილეობით ეკონომიკური ინიციატივების განხორციელება.
მოგვიანებით ფონდს სახელწოდება შეეცვალა და „საქართველოს განვითარების ფონდი“ ეწოდა. მიუხედავად ამისა, მისი საქმიანობის ეფექტიანობა ეკონომიკურ წრეებში ხშირად განხილვის საგანი იყო.
ახლა ხელისუფლება ცდილობს ახალი ინსტიტუტის შექმნას, რომელიც სავარაუდოდ განსხვავებული ფინანსური მექანიზმებით იმუშავებს.
დეტალები და ფაქტები
ლაშა პაპაშვილის განცხადებით, ბიზნეს სექტორს ჯერ არ აქვს ინფორმაცია იმის შესახებ, რა მოდელით უნდა იმოქმედოს მომავალში განვითარების ბანკმა.
მისი თქმით, წარსულში ბიზნეს წრეებში არსებობდა მოსაზრება, რომ განვითარების ფონდს ბანკის სტატუსი არ უნდა ჰქონოდა.
„ჩვენ ოდესღაც ვსაუბრობდით, როცა განვითარების ფონდი შეიქმნა, რომ ბანკი არ დარქმეოდა მას. არ იყო საჭირო — რაღაც დააფრთხობს ინვესტორებსო“, — განაცხადა პაპაშვილმა.
მისივე განმარტებით, საერთაშორისო პრაქტიკაში არსებობს სახელმწიფო ინსტიტუტები, რომლებიც ექსპორტისა და ეკონომიკური განვითარების მხარდაჭერის მიზნით მოქმედებენ.
პაპაშვილის თქმით, დასავლეთის ქვეყნებში ხშირად ფუნქციონირებს ე.წ. იმპორტ-ექსპორტ ბანკები, რომლებიც სახელმწიფოს მხარდაჭერით მუშაობენ.
„ყველა დასავლურ ქვეყანას აქვს თავისი იმპორტ-ექსპორტ ბანკები. ისინი პრაქტიკულად დოტაციაზე არიან და ძალიან შეღავათიან კრედიტებს იძლევიან თავისი ექსპორტის წასახალისებლად. თუ ამ კუთხით გაკეთდება — თორემ სხვა არ ვიცი“, — აღნიშნა მან.
ამ ეტაპზე საჯაროდ ხელმისაწვდომი არ არის ინფორმაცია, თუ რა ფინანსური ინსტრუმენტებით იმუშავებს საქართველოს განვითარების ბანკი და რა სექტორებზე იქნება მისი საქმიანობა ორიენტირებული.
ასევე უცნობია, რა მოცულობის კაპიტალით დაიწყებს ფუნქციონირებას ახალი ინსტიტუტი და რა იქნება მისი ურთიერთობა კომერციულ ბანკებთან.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოში განვითარების ბანკები ფართოდ გამოიყენება როგორც ეკონომიკური პოლიტიკის ინსტრუმენტი. მათი მიზანია ისეთი პროექტების დაფინანსება, რომლებიც კერძო სექტორისთვის ხშირად მაღალი რისკის ან გრძელვადიანი ინვესტიციის კატეგორიაში შედის.
ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია გერმანიის განვითარების ბანკი KfW, რომელიც სახელმწიფოს მხარდაჭერით უზრუნველყოფს ინფრასტრუქტურული, ენერგეტიკული და მცირე ბიზნესის პროექტების დაფინანსებას [1].
მსგავსი ინსტიტუტები მოქმედებს მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის საფრანგეთში, სამხრეთ კორეაში და ბრაზილიაში. ისინი ხშირად უზრუნველყოფენ შეღავათიან სესხებს, საგარანტიო მექანიზმებს და ექსპორტის მხარდაჭერის პროგრამებს.
ასევე ფართოდ გამოიყენება ე.წ. ექსპორტ-იმპორტ ბანკები, რომლებიც ხელს უწყობენ ეროვნული კომპანიების საერთაშორისო ბაზრებზე გასვლას.
საერთაშორისო ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ განვითარების ბანკები შეიძლება მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი იყოს ეკონომიკური განვითარების პროცესში, თუმცა მათი ეფექტიანობა დამოკიდებულია მართვის მოდელზე და ინსტიტუციურ გამჭვირვალობაზე [2].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოს ეკონომიკაში სახელმწიფო განვითარების ინსტიტუტების როლი ბოლო წლებში აქტიურად განიხილება. ქვეყნის ეკონომიკური პოლიტიკის ერთ-ერთი მიმართულებაა ადგილობრივი წარმოების ზრდა, ექსპორტის გაფართოება და საინვესტიციო გარემოს გაუმჯობესება.
პროგრამა „აწარმოე საქართველოში“ უკვე რამდენიმე წელია მოქმედებს და მიზნად ისახავს ბიზნესის მხარდაჭერას ფინანსური და საინვესტიციო ინსტრუმენტების საშუალებით.
თუ განვითარების ბანკი ამ პროგრამის და განვითარების ფონდის ფუნქციების შერწყმით შეიქმნება, შესაძლებელია მისი საქმიანობა ორიენტირებული იყოს ისეთ მიმართულებებზე, როგორიცაა:
- საწარმოო სექტორის მხარდაჭერა
- ექსპორტის ზრდა
- მცირე და საშუალო ბიზნესის დაფინანსება
- სტრატეგიული საინვესტიციო პროექტების მხარდაჭერა
ამ ეტაპზე ეკონომიკურ წრეებში განხილვის საგანია, როგორ იქნება განსაზღვრული ახალი ინსტიტუტის როლი ქვეყნის ფინანსურ სისტემაში.
ეკონომიკური პოლიტიკისა და ბიზნეს გარემოს შესახებ სხვა სიახლეები რეგულარულად ქვეყნდება საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოს განვითარების ბანკის შექმნის იდეა ეკონომიკური პოლიტიკის ერთ-ერთ ახალ მიმართულებად განიხილება, თუმცა ამ ეტაპზე მისი ოპერირების დეტალები საჯაროდ ცნობილი არ არის. პარლამენტმა უკვე დაუჭირა მხარი განვითარების ფონდის ლიკვიდაციას, რაც მიუთითებს ინსტიტუციური მოდელის ცვლილებაზე.
ბიზნეს სექტორის წარმომადგენლების შეფასებით, მნიშვნელოვანია გაირკვეს, რა ფუნქციები ექნება ახალ ფინანსურ ინსტიტუტს და როგორ იქნება განსაზღვრული მისი ურთიერთობა კერძო საბანკო სექტორთან.
საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ განვითარების ბანკები ხშირად გამოიყენება ეკონომიკური განვითარების და ექსპორტის მხარდაჭერისთვის. თუმცა მათი ეფექტიანობა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული მართვის მოდელზე, ფინანსურ რესურსებზე და ეკონომიკური პოლიტიკის პრიორიტეტებზე.
საქართველოს შემთხვევაში ახალი ინსტიტუტის საბოლოო ფორმა და ფუნქციები სავარაუდოდ მას შემდეგ გახდება ცნობილი, რაც პარლამენტში შესაბამისი საკანონმდებლო ინიციატივა იქნება წარმოდგენილი.
წყაროები
- KfW Development Bank. About KfW Group.
https://www.kfw.de/About-KfW - World Bank. National Development Banks and Development Finance Institutions.
https://www.worldbank.org/en/topic/financialsector/brief/development-finance-institutions - საქართველოს პარლამენტი. „საქართველოს განვითარების ფონდის“ ლიკვიდაციის შესახებ გადაწყვეტილება.
https://parliament.ge
