ექიმმა ნუტრიციოლოგმა და კვების ეროვნული ცენტრის დირექტორმა მარი მალაზონიამ სატელევიზიო გადაცემაში „პირადი ექიმი მარი მალაზონია“ განმარტა, რომ სხვადასხვა პროდუქტის შესანახად გამოყენებული ჭურჭლის მასალა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საკვების უსაფრთხოებაზე, ხარისხსა და შენახვის ხანგრძლივობაზე. მისი თქმით, ხის, მინის, კერამიკისა და თიხის ჭურჭელს განსხვავებული თვისებები აქვს და თითოეული მათგანი კონკრეტული ტიპის საკვებისთვის არის რეკომენდებული, ხოლო არასწორი არჩევანი შესაძლოა დაკავშირებული იყოს მიკრობიოლოგიურ ან ქიმიურ რისკებთან.
მოვლენების აღწერა
სატელევიზიო გადაცემაში „პირადი ექიმი მარი მალაზონია“ კვების ეროვნული ცენტრის დირექტორმა მარი მალაზონიამ ყურადღება გაამახვილა საკვების შესანახად გამოყენებული ჭურჭლის სწორ არჩევანზე და განმარტა, რომ მასალის ტიპი გავლენას ახდენს როგორც საკვების უსაფრთხოებაზე, ისე მის ხარისხზე.
მისი განცხადებით, ხის, მინის, კერამიკისა და თიხის ჭურჭელი ფართოდ გამოიყენება ყოველდღიურ ცხოვრებაში, თუმცა თითოეულ მათგანს აქვს განსხვავებული მახასიათებლები, რაც განსაზღვრავს მათი გამოყენების უსაფრთხოებასა და ეფექტიანობას სხვადასხვა პროდუქტის შემთხვევაში.
მალაზონიამ აღნიშნა, რომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ხის ჭურჭლის გამოყენებისას სიფრთხილის დაცვა, რადგან ხის ზედაპირი შეიძლება გახდეს მიკროორგანიზმების დაგროვების ადგილი, რაც ზრდის საკვების დაბინძურების რისკს. ამასთან, მან ხაზი გაუსვა, რომ მინის ჭურჭელი ფართოდ გამოიყენება საკვების შესანახად და თერმული დამუშავებისთვის, თუმცა ყველა პროდუქტის შენახვა გამჭვირვალე ჭურჭელში რეკომენდებული არ არის.
კონტექსტი და ფონი
საკვების შენახვისთვის გამოყენებული ჭურჭლის მასალა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად მიიჩნევა კვების უსაფრთხოების სფეროში. საერთაშორისო ორგანიზაციების, მათ შორის მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციისა და სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის მონაცემებით, საკვების დაბინძურება ხშირად დაკავშირებულია არასათანადო ჰიგიენასთან და საკვების შესანახი ზედაპირების არასწორ გამოყენებასთან [1].
საკვების შენახვისას მნიშვნელოვანია, რომ გამოყენებული მასალა არ იწვევდეს ქიმიურ რეაქციებს, არ შეიცავდეს მავნე ნივთიერებებს და არ ქმნიდეს პირობებს მიკროორგანიზმების გამრავლებისთვის. ზოგიერთი მასალა, როგორიცაა ხე, ბუნებრივად ფოროვანია, რაც ნიშნავს, რომ მასში შეიძლება დარჩეს ტენიანობა და მიკროორგანიზმები [2].
მინისა და კერამიკის ჭურჭელი ფართოდ გამოიყენება საკვების შესანახად, რადგან ისინი არ რეაგირებენ უმეტეს საკვებთან და არ გამოყოფენ ქიმიურ ნივთიერებებს. თუმცა, გარკვეული პროდუქტები, განსაკუთრებით ცხიმები და ზეთები, შესაძლოა მგრძნობიარე იყოს სინათლის მიმართ, რაც გავლენას ახდენს მათ ხარისხზე [3].
დეტალები და ფაქტები
მარი მალაზონიას განმარტებით, ხის ჭურჭელს აქვს ბუნებრივი თვისებები, რაც მას სასარგებლოს ხდის გარკვეული პროდუქტებისთვის. ხის მასალა ხშირად გამოიყენება საკვების მოსამზადებლად და სერვირებისთვის, რადგან ის ბუნებრივი და ეკოლოგიურად უსაფრთხო მასალაა.
თუმცა, მისი თქმით, ხის ჭურჭელი განსაკუთრებით სიფრთხილით უნდა გამოიყენებოდეს ხორცისა და ხორცპროდუქტების შემთხვევაში. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ ხის ზედაპირზე შეიძლება დარჩეს მიკროორგანიზმები, მათ შორის ბაქტერიები, რომლებიც შეიძლება შემდგომში გავრცელდეს სხვა პროდუქტებზე.
სურსათის უსაფრთხოების საერთაშორისო ინსტიტუტების მიხედვით, ხორცთან დაკავშირებული მიკროორგანიზმები, როგორიცაა Salmonella და Escherichia coli, შეიძლება გადარჩეს ზედაპირებზე, თუ ისინი სათანადოდ არ არის გაწმენდილი [4]. ეს ქმნის ე.წ. ჯვარედინი დაბინძურების რისკს, რაც საკვების მოწამვლის ერთ-ერთი ძირითადი მიზეზია.
მინის ჭურჭელი, მალაზონიას განცხადებით, ეფექტიანად გამოიყენება როგორც საკვების შესანახად, ასევე თერმული დამუშავებისთვის. მინა ქიმიურად ინერტული მასალაა, რაც ნიშნავს, რომ ის არ რეაგირებს საკვებთან და არ ცვლის მის გემოს ან ქიმიურ შემადგენლობას.
თუმცა, მან აღნიშნა, რომ ყველა პროდუქტის შენახვა გამჭვირვალე ჭურჭელში რეკომენდებული არ არის, განსაკუთრებით ცხიმებისა და ზეთების შემთხვევაში. ამის მიზეზი ის არის, რომ სინათლე შეიძლება გავლენას ახდენდეს ცხიმების სტაბილურობაზე.
სურსათის უსაფრთხოების საერთაშორისო კვლევები მიუთითებს, რომ სინათლის ზემოქმედება აჩქარებს ცხიმების ჟანგვას, რაც იწვევს მათი ხარისხის გაუარესებას და არასასურველი გემოსა და სუნის წარმოქმნას [5].
კერამიკისა და თიხის ჭურჭელი ასევე ფართოდ გამოიყენება საკვების შესანახად. მათი მთავარი უპირატესობა არის სტაბილური ტემპერატურის შენარჩუნება და ქიმიური ინერტულობა. თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ ასეთი ჭურჭელი იყოს ხარისხიანი და არ შეიცავდეს მავნე ნივთიერებებს, როგორიცაა ტყვია, რომელიც შესაძლოა გარკვეულ პირობებში გადავიდეს საკვებში [6].
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საკვების შესანახად გამოყენებული მასალების უსაფრთხოება საერთაშორისო დონეზე რეგულირდება სხვადასხვა ინსტიტუტის მიერ. ევროპის სურსათის უვნებლობის სააგენტო და ამერიკის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაცია ადგენენ სტანდარტებს საკვებთან კონტაქტში მყოფი მასალებისთვის [3][7].
ამ ინსტიტუტების რეკომენდაციით, საკვების შესანახად გამოყენებული ჭურჭელი უნდა იყოს ქიმიურად უსაფრთხო, ადვილად გასაწმენდი და არ უნდა იწვევდეს საკვების დაბინძურებას.
ასევე, საერთაშორისო რეკომენდაციები ხაზს უსვამს, რომ ცხიმოვანი პროდუქტების შენახვა უმჯობესია მუქი ან არაგამჭვირვალე ჭურჭელში, რათა შემცირდეს სინათლის ზემოქმედება და შენარჩუნდეს პროდუქტის ხარისხი [5].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში საკვების უსაფრთხოების საკითხები რეგულირდება შესაბამისი სახელმწიფო უწყებების მიერ, ხოლო მოსახლეობის ინფორმირება მნიშვნელოვან როლს ასრულებს კვების ეროვნული ცენტრი და სხვა პროფესიული ინსტიტუტები.
მარი მალაზონიას მსგავსი განმარტებები მნიშვნელოვანია საზოგადოებრივი ინფორმირებულობის გაზრდისთვის, რადგან საკვების შენახვის წესების დაცვა ხელს უწყობს საკვების უსაფრთხოებას და ჯანმრთელობის რისკების შემცირებას.
საკვების უსაფრთხოების შესახებ მსგავსი ინფორმაციის გავრცელება მნიშვნელოვანია, რაც ასახულია სხვადასხვა საინფორმაციო პლატფორმაზეც, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge, სადაც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხები რეგულარულად განიხილება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საკვების შესანახად გამოყენებული ჭურჭლის მასალა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საკვების უსაფრთხოებაზე, ხარისხსა და შენახვის ხანგრძლივობაზე. მარი მალაზონიას განმარტება ასახავს იმ სამეცნიერო და პრაქტიკულ რეკომენდაციებს, რომლებიც ფართოდ არის აღიარებული საერთაშორისო დონეზე.
ხის ჭურჭელი, მიუხედავად მისი ბუნებრივი თვისებებისა, შესაძლოა დაკავშირებული იყოს მიკრობიოლოგიურ რისკებთან, განსაკუთრებით ხორცის პროდუქტების შემთხვევაში. მინის, კერამიკისა და თიხის ჭურჭელი ფართოდ გამოიყენება საკვების შესანახად, თუმცა მათი გამოყენება უნდა მოხდეს შესაბამისი პროდუქტის ტიპის გათვალისწინებით.
საკვების უსაფრთხოების საკითხებზე საზოგადოების ინფორმირებულობა წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს ჯანმრთელობის დაცვისა და საკვების ხარისხის უზრუნველყოფის მიმართულებით.
წყაროები
- World Health Organization. Food safety. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety
- Food and Agriculture Organization. Food hygiene basic texts. Available from: https://www.fao.org/3/y1579e/y1579e.pdf
- European Food Safety Authority. Food contact materials. Available from: https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/food-contact-materials
- Centers for Disease Control and Prevention. Foodborne germs and illnesses. Available from: https://www.cdc.gov/foodsafety/foodborne-germs.html
- Food and Agriculture Organization. Fats and fatty acids in human nutrition. Available from: https://www.fao.org/3/i1953e/i1953e.pdf
- World Health Organization. Lead exposure and food safety. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lead-poisoning-and-health
- U.S. Food and Drug Administration. Food contact substances. Available from: https://www.fda.gov/food/food-ingredients-packaging/food-contact-substances
