მელატონინის ხანგრძლივმა გამოყენებამ შესაძლოა გულის უკმარისობის რისკი მნიშვნელოვნად გაზარდოს — რას აჩვენებს ახალი კვლევა
მელატონინი საქართველოში ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ „ბუნებრივ საშუალებად“ მიიჩნევა უძილობის წინააღმდეგ. ბევრი ადამიანი მას ექიმთან კონსულტაციის გარეშე, თვითნებურად და ხშირად ხანგრძლივი პერიოდითაც იღებს. თუმცა, ამერიკის გულ-სისხლძარღვთა ასოციაციის 2025 წლის სამეცნიერო სესიებზე წარმოდგენილმა ახალმა კვლევამ მელატონინის უსაფრთხოებაზე სერიოზული კითხვები გააჩინა. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საუბარია ხანგრძლივ გამოყენებაზე და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ჯანმრთელობაზე.
უძილობისა და ძილის რეჟიმის შესახებ მეტი ინფორმაციისთვის მკითხველს შეუძლია გაეცნოს SheniSupra.ge-ის მასალებს: ძილის რეჟიმისა და საღამოს კვების გავლენა ორგანიზმზე.
რატომ მიიქცია მელატონინმა განსაკუთრებული ყურადღება?
მელატონინი არის ჰორმონი, რომელსაც ორგანიზმი ბუნებრივად გამოიმუშავებს და რომელიც ძილისა და გაღვიძების ციკლის რეგულაციაში მონაწილეობს. ბოლო წლებში იგი ბევრ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც, პრაქტიკულად „ძილის აბის“ სინონიმად იქცა.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის განმარტებით, საზოგადოებაში ფართოდ გავრცელებულია მცდარი წარმოდგენა, თითქოს „ბუნებრივი დანამატი“ ავტომატურად უსაფრთხოს ნიშნავს. სინამდვილეში, მელატონინი ჰორმონია და მას ორგანიზმზე მნიშვნელოვანი გავლენის მოხდენა შეუძლია.
ძილის პრობლემებისა და საღამოს ცხოვრების წესთან დაკავშირებული სხვა სტატიები შეგიძლიათ იხილოთ: უძილობის მიზეზები და ძილის ჰიგიენის მნიშვნელობა.
რას აჩვენებს ახალი კვლევა?
კვლევაში მონაწილეობდა 131 000-ზე მეტი ზრდასრული ადამიანი, რომლებსაც უძილობის პრობლემა ჰქონდათ. მკვლევრებმა შეადარეს მელატონინის ხანგრძლივად მომხმარებელი პაციენტები იმ ადამიანებს, რომლებიც მას საერთოდ არ იღებდნენ.
მიღებული შედეგები განსაკუთრებით საყურადღებო აღმოჩნდა:
გრძელვადიან მომხმარებლებში გულის უკმარისობა თითქმის ორჯერ უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა;
გულის უკმარისობის გამო ჰოსპიტალიზაციის საჭიროება სამჯერ უფრო მაღალი იყო;
საერთო სიკვდილიანობა თითქმის ორჯერ მატულობდა;
იმ პაციენტებში, რომლებსაც ერთი წლის განმავლობაში ორჯერ ან მეტჯერ ჰქონდათ მელატონინის დანიშნულება, გულის უკმარისობის რისკი დაახლოებით ოთხი მეხუთედით იზრდებოდა.
კვლევის ავტორებმა გაითვალისწინეს ისეთი ფაქტორებიც, როგორიცაა ასაკი, სხეულის მასა, არტერიული წნევა, დიაბეტი და სხვა თანმხლები მდგომარეობები, რაც შედეგების სანდოობას ზრდის.
გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული თემების სანახავად ასევე შეგიძლიათ ეწვიოთ: გულის ჯანმრთელობა და ყოველდღიური ჩვევები.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ მელატონინი პირდაპირ საფრთხის შემცველია?
მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ კვლევა დაკვირვებითი ხასიათის იყო და პირდაპირ მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს არ ამტკიცებს. მიუხედავად ამისა, როდესაც ასეთი მასშტაბური მონაცემების ფონზე ერთდროულად იზრდება გულის უკმარისობის, ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის მაჩვენებლები, ეს უკვე სერიოზულ სიგნალად მიიჩნევა.
სპეციალისტების აზრით, დამატებითი კვლევებია საჭირო, თუმცა ამ ეტაპზეც აშკარაა, რომ მელატონინი არ უნდა განიხილებოდეს როგორც სრულიად უვნებელი საშუალება.
რა შეიძლება იწვევდეს რისკის ზრდას?
მკვლევრები რამდენიმე შესაძლო მექანიზმს განიხილავენ:
მელატონინი გავლენას ახდენს ბიოლოგიურ საათზე და შესაძლოა ცვლიდეს გულის მუშაობის რეგულაციას;
შესაძლებელია ნერვული სისტემის იმ ნაწილებზე მოქმედებაც, რომლებიც გულისცემასა და არტერიულ წნევას აკონტროლებენ;
თვითმკურნალობა ხშირად ფარავს უძილობის რეალურ მიზეზებს — მაგალითად, ძილის აპნოეს, დეპრესიას, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემებს ან გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებს;
ბაზარზე ხელმისაწვდომი დოზები ხშირად მნიშვნელოვნად აღემატება იმ რაოდენობას, რასაც ორგანიზმი ბუნებრივად გამოიმუშავებს.
საღამოს კვებისა და ძილის ურთიერთკავშირის შესახებ საინტერესო მასალები ხელმისაწვდომია აქ: რომელი საკვები მოქმედებს ძილის ხარისხზე.
რატომ არის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის?
საქართველოში მელატონინი ხშირად თავისუფლად იყიდება აფთიაქებში, მათ შორის მაღალი დოზებით. პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც ადამიანები მას თვეებისა და წლების განმავლობაში იღებენ ექიმის მეთვალყურეობის გარეშე.
დამატებით პრობლემას ქმნის ისიც, რომ:
ბევრი პაციენტი ექიმთან ვიზიტის ნაცვლად „ბუნებრივ აბს“ არჩევს;
მელატონინი ზოგჯერ სხვა დამამშვიდებელ საშუალებებთან ერთად გამოიყენება;
სოციალური ქსელები და არაპროფესიული რეკომენდაციები თვითმკურნალობას კიდევ უფრო ახალისებს.
რას ურჩევენ სპეციალისტები მოსახლეობას?
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის რეკომენდაციით:
მელატონინი არ უნდა იქნას გამოყენებული თვითნებურად და ხანგრძლივად;
საჭიროების შემთხვევაში სასურველია მცირე დოზითა და მკაფიოდ განსაზღვრული პერიოდით გამოყენება;
ერთი თვეზე ხანგრძლივი მიღებისას აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია;
ქრონიკული უძილობა ყოველთვის საჭიროებს მიზეზის ძიებას;
გულის დაავადებების მქონე ადამიანებმა მელატონინი მხოლოდ სპეციალისტის რეკომენდაციით უნდა მიიღონ;
ბავშვებში მისი გამოყენება მხოლოდ მკაცრი სამედიცინო კონტროლით არის დასაშვები.
თუ ადამიანს მელატონინის მიღების ფონზე აღენიშნება ქოშინი, შეშუპება, გულმკერდის ტკივილი ან მკვეთრი დაღლილობა, აუცილებელია ექიმთან დაუყოვნებლივი მიმართვა.
ფსიქოლოგიური ფაქტორებისა და ცხოვრების წესის გავლენაზე დამატებით წაიკითხეთ: სტრესი, კვება და ძილის პრობლემები.
ხშირად დასმული კითხვები
რა დოზა ითვლება შედარებით უსაფრთხოდ?
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ზრდასრულებში საწყისი დოზა, როგორც წესი, ნახევარი ან ერთი მილიგრამია, თუმცა მისი გამოყენებაც სასურველია ექიმთან შეთანხმებით.
რამდენი დრო ითვლება ხანგრძლივ გამოყენებად?
რამდენიმე თვეზე მეტი ხანგრძლივობა უკვე საყურადღებოდ მიიჩნევა, ხოლო ერთ წელზე მეტი გამოყენება მაღალი რისკის კატეგორიაში განიხილება.
შესაძლებელია თუ არა მელატონინის შეწყვეტა ერთბაშად?
ხშირ შემთხვევაში — დიახ. თუმცა, ზოგიერთ პაციენტს დოზის ეტაპობრივი შემცირება უფრო კომფორტულად გადააქვს.
რა ალტერნატივები არსებობს უძილობის დროს?
სპეციალისტები განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებენ:
ძილის ჰიგიენას;
ეკრანებთან გატარებული დროის შემცირებას;
ფიზიკურ აქტივობას;
კვების რეჟიმის მოწესრიგებას;
ფსიქოთერაპიას;
კოგნიტურ-ქცევით პროგრამებს.
პროფესორის საბოლოო შეფასება
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის განცხადებით, მელატონინი გარკვეულ სიტუაციებში შესაძლოა სასარგებლოც იყოს, თუმცა მისი ხანგრძლივი, მაღალი დოზით და უკონტროლო გამოყენება მიუღებელია, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როდესაც საქართველოში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები კვლავ ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ პრობლემად რჩება.
სპეციალისტები მოსახლეობას ურჩევენ, რომ უძილობის შემთხვევაში პირველ რიგში ექიმს მიმართონ და ჰორმონული საშუალებები თვითნებურად არ გამოიყენონ.
წყაროები
Nnadi E, et al. Effect of Long-term Melatonin Supplementation on Incidence of Heart Failure in Patients with Insomnia. American Heart Association Scientific Sessions 2025. Available from: https://professional.heart.org
Reiter RJ, Tan DX, Fuentes-Broto L. Melatonin: A multitasking molecule. Prog Brain Res. 2010;181:127-151.
Andersen LP, et al. The Safety of Melatonin in Humans. Clin Drug Investig. 2016;36(3):169-175.
Sateia MJ, et al. Clinical Practice Guideline for the Pharmacologic Treatment of Chronic Insomnia in Adults. J Clin Sleep Med. Available from: https://jcsm.aasm.org
Mayo Clinic. Melatonin: What you need to know. Available from: https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/melatonin/art-20363071
