მთავრობის დადგენილებით, საქართველოში 2026 წლის 1 აპრილიდან აიკრძალება 6 წელზე მეტი ასაკის M1 კატეგორიის ავტომობილების იმპორტი, ასევე მათი პირველადი და დროებითი რეგისტრაცია. გადაწყვეტილება მიზნად ისახავს ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესებას და სატრანსპორტო სექტორიდან მავნე გამონაბოლქვის შემცირებას, რაც გარემოს დაცვისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვან გამოწვევად განიხილება.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილების თანახმად, ახალი რეგულაცია ეხება M1 კატეგორიის მსუბუქ ავტომობილებს, რომლებიც განკუთვნილია მგზავრების გადასაყვანად და მაქსიმუმ რვა მგზავრისთვისაა განკუთვნილი, მძღოლის გარდა. დადგენილება პირდაპირ კრძალავს 6 წელზე მეტი ასაკის ასეთი ავტომობილების იმპორტს, ასევე მათ პირველადი და დროებითი რეგისტრაციის განხორციელებას ქვეყნის ტერიტორიაზე.
გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის პირველი მოადგილის, ნინო თანდილაშვილის განცხადებით, აღნიშნული გადაწყვეტილება ეფუძნება გარემოს დაცვის და ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესების მიზანს. მისი განმარტებით, ავტომობილის ასაკის ზრდასთან ერთად იზრდება მისი ძრავის ცვეთა, რაც პირდაპირ გავლენას ახდენს მავნე ნივთიერებების გაფრქვევის მოცულობაზე.
მისივე თქმით, მოქმედი ევრო 5 სტანდარტი ძირითადად ვრცელდება 10 წლამდე ავტომობილებზე, თუმცა ამ ასაკის შემდეგ, ძრავის ტექნიკური მდგომარეობის გაუარესების გამო, გამონაბოლქვის დონე მატულობს, მიუხედავად ტექნიკური მოვლის ხარისხისა. აღნიშნული შეზღუდვა არ ვრცელდება ელექტროავტომობილებზე, რაც მიუთითებს სახელმწიფოს ინტერესზე, ხელი შეუწყოს ეკოლოგიურად უფრო უსაფრთხო ტრანსპორტის გავრცელებას.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში ავტოპარკის ზრდა ბოლო წლებში მნიშვნელოვან ტენდენციად იქცა. ოფიციალური მონაცემების მიხედვით, ავტომობილების იმპორტი ყოველწლიურად დაახლოებით 25 პროცენტით იზრდება. ამასთან, ჰიბრიდული და ელექტროავტომობილების წილი შედარებით დაბალია, ხოლო ბენზინისა და დიზელის ძრავაზე მომუშავე ავტომობილების რაოდენობა კვლავ იზრდება.
ეს ტენდენცია პირდაპირ უკავშირდება ჰაერის დაბინძურების ზრდას, რადგან ძველი და ტექნიკურად მოძველებული ავტომობილები უფრო მეტ მავნე ნივთიერებას გამოყოფენ ატმოსფეროში. საერთაშორისო კვლევების მიხედვით, ტრანსპორტი წარმოადგენს ურბანული ჰაერის დაბინძურების ერთ-ერთ ძირითად წყაროს, განსაკუთრებით დიდ ქალაქებში [1].
ჰაერის დაბინძურება უკავშირდება რესპირატორული, გულსისხლძარღვთა და სხვა ქრონიკული დაავადებების განვითარებას, რაც ზრდის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვას. სწორედ ამ კონტექსტში განიხილება სატრანსპორტო სექტორის რეგულირება, როგორც გარემოს დაცვის მნიშვნელოვანი კომპონენტი.
დეტალები და ფაქტები
ნინო თანდილაშვილის განცხადებით, ავტომობილების რაოდენობის სწრაფი ზრდა ქვეყნის ინფრასტრუქტურაზე დამატებით დატვირთვას ქმნის და გავლენას ახდენს ჰაერის ხარისხზე. მისი თქმით, ავტოპარკის ეტაპობრივი განახლება ხელს შეუწყობს მავნე გაფრქვევების შემცირებას.
„ქვეყანაში გვაქვს ავტომობილების იმპორტის ყოველწლიური 25 პროცენტიანი ზრდა, სადაც ჰიბრიდული ავტომობილების წილი არ იზრდება. მზარდია დიზელის და ბენზინის ძრავაზე მომუშავე ავტომობილების წილი. ეს მზარდი ტენდენცია უნდა შემცირდეს, რაც საბოლოო ჯამში, ჰაერის ხარისხის მდგომარეობაზე უნდა აისახოს“, — აღნიშნა მინისტრის პირველმა მოადგილემ.
მისივე განცხადებით, რეგულაციის მიზანია არა მხოლოდ ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესება, არამედ ურბანული გადაადგილების მდგრადობის უზრუნველყოფა. ავტოპარკის განახლება, მისი თქმით, ხელს შეუწყობს როგორც გარემოს დაცვას, ასევე სატრანსპორტო სისტემის ფუნქციონირების გაუმჯობესებას.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსგავსი რეგულაციები მოქმედებს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში, განსაკუთრებით ევროპაში. ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში მოქმედებს მკაცრი ემისიის სტანდარტები, რომლებიც ზღუდავს მაღალი გამონაბოლქვის მქონე ავტომობილების გამოყენებას [2].
ევროპის გარემოს სააგენტოს მონაცემებით, სატრანსპორტო სექტორი წარმოადგენს აზოტის ოქსიდების ერთ-ერთ მთავარ წყაროს, რაც პირდაპირ გავლენას ახდენს ჰაერის ხარისხზე და მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე [2].
ასევე, მრავალი ქვეყანა აქტიურად უწყობს ხელს ელექტროავტომობილების გამოყენებას, რაც განიხილება, როგორც ერთ-ერთი ეფექტური გზა ჰაერის დაბინძურების შემცირებისთვის.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესება სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთ პრიორიტეტულ მიმართულებად რჩება. ავტოპარკის განახლება განიხილება, როგორც ერთ-ერთი ძირითადი მექანიზმი, რომელიც ხელს შეუწყობს ჰაერის დაბინძურების შემცირებას.
ამ რეგულაციის ამოქმედება შეიძლება გავლენას ახდენდეს ავტომობილების იმპორტის სტრუქტურაზე და ხელი შეუწყოს შედარებით ახალი და ნაკლებად დამაბინძურებელი სატრანსპორტო საშუალებების გამოყენებას.
ამ საკითხის შესახებ დეტალური ინფორმაცია ხელმისაწვდომია საინფორმაციო პლატფორმებზე, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge-ზე, სადაც რეგულარულად ქვეყნდება გარემოს დაცვისა და სატრანსპორტო პოლიტიკასთან დაკავშირებული სიახლეები.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ახალი რეგულაცია წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ გადადგმულ ნაბიჯს სატრანსპორტო სექტორის რეგულირებისა და გარემოს დაცვის მიმართულებით. 6 წელზე მეტი ასაკის ავტომობილების იმპორტის შეზღუდვა მიზნად ისახავს ავტოპარკის ეტაპობრივ განახლებას და მავნე გამონაბოლქვის შემცირებას.
გადაწყვეტილება უკავშირდება ავტომობილების რაოდენობის ზრდის ტენდენციას და ჰაერის ხარისხის გაუმჯობესების საჭიროებას. მსგავსი რეგულაციები ფართოდ გამოიყენება საერთაშორისო პრაქტიკაში და განიხილება, როგორც გარემოს დაცვის პოლიტიკის მნიშვნელოვანი კომპონენტი.
წყაროები
- World Health Organization. Ambient air pollution. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ambient-(outdoor)-air-quality-and-health
- European Environment Agency. Transport and environment report. Available from: https://www.eea.europa.eu/publications/transport-and-environment-report
