ორშაბათი, ივნისი 17, 2024
spot_img
მთავარიგანათლებამეოთხე ქართული ანბანი, რომლის შესახებაც ცოტამ იცის – როდის და რატომ შეიქმნა...

მეოთხე ქართული ანბანი, რომლის შესახებაც ცოტამ იცის – როდის და რატომ შეიქმნა „დედაბრული ხელი“

ყველამ იცის, რომ ქართულში სამი ანბანია – ასომთავრული, ნუსხახუცური და მხედრული. თუცმა, სინამდვილეში არსებობს კიდევ ერთი ქართული ანბანი, რომელიც არსებული ანბანების მოდიფიკაციას წარმოადგენს და მისი არსებობის შესახებ ძალიან ცოტას თუ სმენია.

დედაბრული ხელი – ქართული მხედრული დამწერლობის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, გურიასა და აჭარაში ჩამოყალიბდა.

cms-image-000036739-1696754394.jpg

დედაბრული ხელის სახელწოდება უკავშირდება იმ ფაქტს, რომ იგი ძირითადად ქალებს შორის იყო გავრცელებული. დედაბრული ხელით შესრულებულია როგორც პირადი წერილები, აგრეთვე ისტორიული საბუთები და ხელნაწერი — კარაბადინი. არსებობს აგრეთვე დედაბრული ხელით შესრულებული წერილი თურქულ ენაზე.

ანბანში 32 ასოა, მოხაზულობა კუთხოვანია და ასოების მნიშვნელობაც ზოგ შემთხვევაში განსხვავებულია. სიტყვები არ არის ერთმანეთისგან დაშორებული და თანხმოვნებს შორის ხმოვნებს ვხვდებით.

დედაბრული ხელის პირველი ზოგადი დახასიათება, რომელიც ორსტრიქონიან ნიმუშთან ერთად გამოქვეყნდა 1878 წელს, ეკუთვნის დიმიტრი ბაქრაძეს. თავად ტერმინი „დედაბრული ხელი“ პიველად 1946 წელს გამოიყენა სიმონ ჯანაშიამ. 1949 წელს დედაბრული ხელი გამოიკვლია და მას ცალკე ნაშრომი უძღვნა თ. ხაჟომიამ.

mty5mti0x3bvc3rfmtu5ndiwmtu3nw-1696754416.jpeg

დედაბრული ხელისათვის დამახასიათებელია მხედრულ ასოთა კუთხოვანი მოყვანილობები. ცალკეულ შემთხვევებში მხედრულად ნაწერ ტექსტში ზედმეტად ჩართულია ნუსხური, უ, ი ან სხვა ასოები. ანის, განის, ენისა და სხვა ზოგიერთ ასოთა მოხაზულობა ემსგავსება XI საუკუნის ადრეულ მხედრულ მოხაზულობებს.

დედაბრული ხელით შესრულებული ძეგლები XIX საუკუნით თარიღდება; მეცნიერთა ნაწილი ადრეულ მხედრულთან მსგავსების გამო ვარაუდობს, რომ წერის ეს სახე გაცილებით ადრე უნდა ჩამოყალიბებულიყო.

წიგნიდან: ქობულურ-აჭარულიდედაბრული ხელი; ავტ” მზია ხახუტაიშვილი

მათი ნაწილი მიიჩნევს, რომ ამ ხელის ჩამოყალიბება უკავშირდება მე-16 საუკუნის მეორე ნახევარიდან სამცხე-საათაბაგოში ოსმალობის დამყარებასა და მომდევნო საუკუნეებში სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს მუსულმანიზაციის ანუ „გათათრების“ პროცესს.

ქობულეთის მუზეუმში კინტრიშული კარაბადინის სახელით ცნობილი 7 მეტრის სიგრძის გრაგნილია დაცული. კარაბადინზე დატანილია წარმართული ლოცვები და სხვადასხვა სამკურნალო რეცეპტები დედაბრული ხელით.

22-1696754489.png

წიგნიდან: ქობულურ-აჭარულიდედაბრული ხელი; ავტ” მზია ხახუტაიშვილი

ასევე სოფელ ქობულეთში აღმოაჩინეს ქვა, რომელზეც დედაბრული ხელით შესრულებული წარწერაა დატანილი. მფლობელები ამბობენ, რომ იგი თავის დროზე სახლის ფასადს ამშვენებდა, რომელიც დროთა განმავლობაში დაზიანდა და ახლა თითქმის აღარ ჩანს მასზე წარწერა.

დღეს დედაბრული ხელით საქართველოში აღარავინ წერს, დედაბრულის მცოდნეები ისევე უცნაურად გაუჩინარდნენ, როგორც თავის დროზე გამოჩნდნენ. თუმცა მათ მიერ დატოვებული გზავნილების წაკითხვა და გაშიფვრა რამდენიმე ადამიანმა მაინც შეძლო.

წყაროები:

  • ს. ჯანაშია, გიორგი შარვაშიძე, თბილისი, 1946
  • თ. ხაჟომია, ქართული დამწერლობის ერთ-ერთი თავისებური სახე, „მიმომხილველი“, I, თბილისი, 1949, ტაბ. I-X
  • მზია ხახუტაიშვილი: ქობულურ-აჭარულიდედაბრული ხელი

 

მასალის გამოყენების პირობები
მსგავსი პოსტები
12 საუკეთესო კუნძული ევროპაში

12 საუკეთესო კუნძული ევროპაში

17 June, 2024
რას ნახავთ საბერძნეთის კურორტ სერიფოსზე

რას ნახავთ საბერძნეთის კურორტ სერიფოსზე

14 June, 2024
6 საუკეთესო გზა ბელგიაში სამოგზაუროდ თუ აქ მანქანას იქირავებთ

6 საუკეთესო გზა ბელგიაში სამოგზაუროდ თუ აქ მანქანას იქირავებთ

13 June, 2024
გსმენიათ ოდესმე, რომ ფუტკრებს ფილტვის კიბოს ამოცნობა შეუძლიათ – კვლევა

გსმენიათ ოდესმე, რომ ფუტკრებს ფილტვის კიბოს ამოცნობა შეუძლიათ – კვლევა

ივნისი 17, 2024
პარვოვირუსული ინფექცია – როგორ უნდა მართონ მშობლებმა

პარვოვირუსული ინფექცია – როგორ უნდა მართონ მშობლებმა

ივნისი 17, 2024
კვლევა – დანამატი, რომელიც აგრესიას 28%-მდე ამცირებს

კვლევა – დანამატი, რომელიც აგრესიას 28%-მდე ამცირებს

ივნისი 17, 2024
“ხალხო, არ შეცდეთ, არ წახვიდეთ, სასაკლაოა გახსნილი! მე-5 მსხვერპლია ჩემი შვილი” – ვინ არის ქართველი ემიგრანტი, რომელიც ბარიატრიული ოპერაციის შემდეგ გართულებებით გარდაიცვალა

“ხალხო, არ შეცდეთ, არ წახვიდეთ, სასაკლაოა გახსნილი! მე-5 მსხვერპლია ჩემი შვილი” – ვინ არის ქართველი ემიგრანტი, რომელიც ბარიატრიული ოპერაციის შემდეგ გართულებებით გარდაიცვალა

17 ივნისი 2024
რადიო „პოზიტივის“ დღის ამბები 17 ივნისს

რადიო „პოზიტივის“ დღის ამბები 17 ივნისს

17 ივნისი 2024
“ზაზამ მითხრა, ამ სახლში პატარას ვერაფერს ვერ იპოვით სიდედრის გარდაო….” – როგორ ეხუმრება სიდედრს ზაზა ფაჩულია?!

“ზაზამ მითხრა, ამ სახლში პატარას ვერაფერს ვერ იპოვით სიდედრის გარდაო….” – როგორ ეხუმრება სიდედრს ზაზა ფაჩულია?!

17 ივნისი 2024
შპალერი თუ საღებავი – რომელია უმჯობესი და რატომ

შპალერი თუ საღებავი – რომელია უმჯობესი და რატომ

ივნისი 17, 2024
პატარა ბაღის მოწყობის 10 ხერხი

პატარა ბაღის მოწყობის 10 ხერხი

ივნისი 17, 2024
როგორ გავახალისოთ ჩვენი სამზარეულო საზაფხულოდ

როგორ გავახალისოთ ჩვენი სამზარეულო საზაფხულოდ

ივნისი 17, 2024
„ბავშვი უნდა გააქციო სოფლად და ბუნებაში, უნდა ირბინოს, იხტუნოს“

„ბავშვი უნდა გააქციო სოფლად და ბუნებაში, უნდა ირბინოს, იხტუნოს“

ივნისი 17, 2024
მასწავლებლების ანაზღაურება იზრდება

მასწავლებლების ანაზღაურება იზრდება

ივნისი 17, 2024
დუხობორების სოფელი გორელოვკა – სულისთვის მებრძოლი ადამიანები

დუხობორების სოფელი გორელოვკა – სულისთვის მებრძოლი ადამიანები

ივნისი 17, 2024
ისტორიული „სადგური“ – ახალი ტურისტული სივრცე ასურეთში

ისტორიული „სადგური“ – ახალი ტურისტული სივრცე ასურეთში

ივნისი 17, 2024
იაპონიაში საქართველოს დღეები დასრულდა

იაპონიაში საქართველოს დღეები დასრულდა

ივნისი 17, 2024
„რეკორდული მაჩვენებლებია როგორც ტურიზმის, ისე ავიაციის სექტორებში“

„რეკორდული მაჩვენებლებია როგორც ტურიზმის, ისე ავიაციის სექტორებში“

ივნისი 17, 2024
21 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

21 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

მარტი 21, 2024
საქართველოდან 11.4 მლნ აშშ დოლარის მოცვია ექსპორტირებული 

საქართველოდან 11.4 მლნ აშშ დოლარის მოცვია ექსპორტირებული 

ივნისი 17, 2024
ბალი უფრო სასარგებლოა თუ ალუბალი

ბალი უფრო სასარგებლოა თუ ალუბალი

ივნისი 17, 2024
რა არ უნდა მივირთვათ ვახშმად

რა არ უნდა მივირთვათ ვახშმად

ივნისი 17, 2024
ჯანმრთელი და ლამაზი ფრჩხილები რომ გქონდეთ

ჯანმრთელი და ლამაზი ფრჩხილები რომ გქონდეთ

ივნისი 17, 2024
რჩევები რომელიც ზაფხულში გამოგადგებათ

რჩევები რომელიც ზაფხულში გამოგადგებათ

ივნისი 17, 2024
როგორ შევარჩიოთ თვალის ჩრდილი თვალის ფერის მიხედვით

როგორ შევარჩიოთ თვალის ჩრდილი თვალის ფერის მიხედვით

ივნისი 17, 2024
რატომ არის ლონდონი საცხოვრებლად საუკეთესო ქალაქი

რატომ არის ლონდონი საცხოვრებლად საუკეთესო ქალაქი

17 ივნისი 2024
10 საოცრება რომში, რომელთა შესახებ ტურისტებმა ნაკლებად იციან

10 საოცრება რომში, რომელთა შესახებ ტურისტებმა ნაკლებად იციან

17 ივნისი 2024
მსოფლიოს 10 საუკეთესო საზაფხულო კურორტი

მსოფლიოს 10 საუკეთესო საზაფხულო კურორტი

17 ივნისი 2024
ქართველი გულშემატკივარი საქართველო-თურქეთის თამაშის პირდაპირ ტრანსლაციას ხვალ მიხეილ მესხის სტადიონზე უყურებს

ქართველი გულშემატკივარი საქართველო-თურქეთის თამაშის პირდაპირ ტრანსლაციას ხვალ მიხეილ მესხის სტადიონზე უყურებს

ივნისი 17, 2024
ბაგებში, სამხარაულის ბიუროსთან რკინაბეტონის კედელი მოეწყობა

ბაგებში, სამხარაულის ბიუროსთან რკინაბეტონის კედელი მოეწყობა

ივნისი 17, 2024
თბილისის  მერია ახალგაზრდულ საზაფხულო პროგრამებზე რეგისტრაციას აცხადებს

თბილისის მერია ახალგაზრდულ საზაფხულო პროგრამებზე რეგისტრაციას აცხადებს

ივნისი 17, 2024

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

spot_img

ხშირად ნახვადი