კბილების ჯანმრთელობაზე საუბრისას ყველაზე ხშირად ტკბილეული გვახსენდება. თუმცა კარიესისა და კბილის მინანქრის დაზიანების რისკს მხოლოდ შოკოლადი, კანფეტი და ნამცხვარი არ ზრდის. ზოგიერთი სასმელი და ერთი შეხედვით ჯანსაღი პროდუქტიც კი შეიძლება პრობლემური აღმოჩნდეს, განსაკუთრებით მაშინ, თუ მათ ხშირად და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მივირთმევთ. სტომატოლოგი ოთარ ჩხაიძე საუბრობს იმ პროდუქტებზე, რომელიც კბილებისთვის საზიანოა.
1. გაზიანი და შაქრიანი სასმელები
კოლა, ლიმონათები, ენერგეტიკული და სპორტული სასმელები კბილებისთვის განსაკუთრებით არასასურველ კომბინაციას ქმნის: ისინი შეიძლება ერთდროულად შეიცავდეს შაქარსაც და მჟავებსაც.
შაქარი კარიესის რისკს ზრდის, მჟავიანობა კი მინანქრის ეროზიას უწყობს ხელს. ამერიკის სტომატოლოგთა ასოციაცია აღნიშნავს, რომ გაზიანი სასმელების ხშირი მიღება კბილის ეროზიის მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია.
2. ხილის წვენები
ნატურალური ხილის წვენი ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ის კბილებისთვის უსაფრთხოა. ხილის წვენში არსებული ბუნებრივი შაქრები თავისუფალ შაქრებად ითვლება, ხოლო ზოგიერთი წვენი მჟავიანიცაა.
ამიტომ განსაკუთრებით ხშირი და ხანგრძლივი მიღება შეიძლება კბილებისთვის არასასურველი იყოს.
3. კანფეტები და წებოვანი ტკბილეული
კარამელი, ჟელიბონი, რეზინის კანფეტები და მსგავსი პროდუქტები კბილის ზედაპირზე დიდხანს შეიძლება დარჩეს. შედეგად, კბილებზე შაქრის ზემოქმედების დრო იზრდება.
განსაკუთრებით პრობლემურია ისეთი ტკბილეული, რომელიც კბილებს ეკვრის და ნერწყვით სწრაფად არ სცილდება.
4. ჩირი
ჩირი სასარგებლო საკვების ნაწილი შეიძლება იყოს, მაგრამ ზოგიერთი სახეობა საკმაოდ წებოვანია და კბილების ღარებში ადვილად რჩება. ამასთან, მასში შაქარი კონცენტრირებულია.
ამიტომ ჩირის მიღების შემდეგ პირის ღრუს ჰიგიენაზე ყურადღების მიქცევა მნიშვნელოვანია.
5. მჟავე ხილი და ციტრუსები
ლიმონი, ფორთოხალი, გრეიფრუტი და სხვა მჟავე ხილი შეიცავს მჟავებს, რომლებიც ხშირი მოხმარების შემთხვევაში კბილის მინანქარზე მოქმედებს.
ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ციტრუსები რაციონიდან უნდა ამოვიღოთ — პრობლემა უფრო ხშირად უკავშირდება მჟავე საკვებთან ხშირ და ხანგრძლივ კონტაქტს.
6. მჟავე ტკბილეული
მჟავე კანფეტები ორმაგად პრობლემურია: შეიცავს შაქარს და ამავე დროს მჟავე ნივთიერებებს.
ამიტომ ასეთი ტკბილეულის ხშირი მიღება შეიძლება როგორც კარიესის, ისე მინანქრის ეროზიის რისკს ზრდიდეს.
7. თეთრი პური და სხვა რაფინირებული ნახშირწყლები
კბილების მტრად მხოლოდ ტკბილი პროდუქტები არ უნდა მივიჩნიოთ. ზოგიერთი სახამებლიანი პროდუქტი პირის ღრუში იშლება და შაქრებად გარდაიქმნება.
ამერიკის სტომატოლოგთა ასოციაციის მიხედვით, ფერმენტირებადი ნახშირწყლები, მათ შორის პური და მაკარონი, შესაძლოა კბილებზე დარჩეს და კარიესის განვითარებას შეუწყოს ხელი.
8. ძმრიანი და ძალიან მჟავე პროდუქტები
ძმარი და მჟავე მარინადები შეიცავს მჟავებს, რომლებიც კბილის მინანქარზე ზემოქმედებს. თუმცა მათი რისკი დამოკიდებულია მიღების სიხშირეზე, რაოდენობასა და კბილებთან კონტაქტის ხანგრძლივობაზე.
ამიტომ მჟავე პროდუქტების სრულად აკრძალვა საჭირო არ არის — მთავარია მათი ზომიერად მიღება.
როგორ შევამციროთ კბილების დაზიანების რისკი?
ყველა ამ პროდუქტის რაციონიდან ამოღება საჭირო არ არის. გაცილებით მნიშვნელოვანია რამდენად ხშირად და როგორ მივირთმევთ მათ.
სტომატოლოგიური ჯანმრთელობისთვის სასარგებლოა:
შაქრიანი და მჟავე სასმელების რაოდენობის შემცირება;
წყლის არჩევა ყოველდღიურ სასმელად;
მჟავე სასმლის პირში დიდხანს არ გაჩერება;
მჟავე საკვების ან სასმლის შემდეგ პირის წყლით გამოვლება;
მჟავე პროდუქტის მიღებისთანავე კბილების ინტენსიურად გახეხვისგან თავის შეკავება — ჯერ პირის წყლით გამოვლება სჯობს;
შაქრის მიღების სიხშირის შემცირება;
კბილების რეგულარული გახეხვა ფტორის შემცველი კბილის პასტით.
ჯანმოს რეკომენდაციით, თავისუფალი შაქრების მიღება სასურველია მთლიანი დღიური ენერგიის 10%-ზე ნაკლები იყოს, ხოლო დამატებითი სარგებლისთვის — 5%-ზე ნაკლები.
მთავარი კი ისაა, რომ კბილებისთვის მხოლოდ „ტკბილი“ არ არის პრობლემა. შაქრის რაოდენობასთან ერთად მნიშვნელოვანია საკვების მჟავიანობა, წებოვანება, მიღების სიხშირე და ის, რამდენ ხანს რჩება ის კბილების ზედაპირზე.
