საქართველოს სასმელების ინდუსტრიაში პლასტმასის ბოთლების შესაძლო ჩანაცვლების საკითხმა ეკონომიკური და ლოგისტიკური შედეგების შესახებ დისკუსია გააჩინა. „ეფეს საქართველოს“ კორპორაციულ საქმეთა დირექტორის, ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილის განცხადებით, თუ ბაზარზე პლასტმასის ბოთლები მთლიანად შუშის შეფუთვით ჩანაცვლდება, ქვეყანაში დაახლოებით 800 მილიონი ლიტრი სასმელის წარმოებისა და რეალიზაციის სისტემა მნიშვნელოვნად შეიცვლება. მისი თქმით, ასეთ შემთხვევაში საჭირო გახდება დაახლოებით ნახევარი მილიონი ტონა შუშის გამოყენება, ხოლო გარდამავალ პერიოდში შესაძლოა ბაზარზე დაახლოებით 400 მილიონი ლიტრი სასმელის დეფიციტიც წარმოიშვას.
მოვლენების აღწერა
ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილმა სასმელების ინდუსტრიაში შეფუთვის შესაძლო ცვლილებების შესახებ განცხადება გააკეთა, სადაც ისაუბრა იმ ეკონომიკურ და ტექნოლოგიურ გამოწვევებზე, რომლებიც პლასტმასის ბოთლების შუშით ჩანაცვლების შემთხვევაში შეიძლება წარმოიშვას.
მისი თქმით, საქართველოს სასმელების ბაზარი წლიურად დაახლოებით 1 მილიარდ ლიტრს შეადგენს. ამ მოცულობაში შედის როგორც ლუდი, ისე სხვადასხვა ტიპის გაზიანი გამაგრილებელი სასმელები, მტკნარი და მინერალური წყალი. აღნიშნული პროდუქციის დიდი ნაწილი დღეს პლასტმასის ბოთლებში იყიდება.
ხუნძაკიშვილის განცხადებით, თუ პლასტმასის ბოთლები მთლიანად ჩანაცვლდება შუშის შეფუთვით, ინდუსტრიას მნიშვნელოვნად გაიზრდება როგორც მასალების მოხმარება, ასევე წარმოებისა და ლოგისტიკის ხარჯები. მისი შეფასებით, ასეთი ცვლილება მოკლე პერიოდში შესაძლოა ბაზარზე მიწოდების შემცირებასაც გამოიწვიოს.
კონტექსტი და ფონი
პლასტმასის შეფუთვის გამოყენება სასმელების ინდუსტრიაში ბოლო ათწლეულებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი არის მასალის შედარებით დაბალი წონა, ტრანსპორტირების სიმარტივე და წარმოების შედარებით დაბალი ღირებულება.
თუმცა გარემოსდაცვითი გამოწვევების ზრდასთან ერთად მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში აქტიურად განიხილება პლასტმასის გამოყენების შემცირების საკითხი. განსაკუთრებით ყურადღება გამახვილებულია ერთჯერადი პლასტმასის შეფუთვაზე, რომელიც ნარჩენების დიდი ნაწილის წარმოქმნას იწვევს.
ევროპის კავშირის ქვეყნების ნაწილმა უკვე დანერგა რეგულაციები, რომლებიც მიზნად ისახავს პლასტმასის შემცირებას, გადამუშავების ზრდას და ალტერნატიული მასალების გამოყენებას. ასეთ ალტერნატივებად ხშირად განიხილება შუშა, ალუმინი და მრავალჯერადი გამოყენების შეფუთვები.
ამ პროცესმა ბიზნესსა და გარემოსდაცვით ორგანიზაციებს შორის დისკუსიაც გააძლიერა, რადგან შეფუთვის ტიპის შეცვლას შესაძლოა ჰქონდეს როგორც ეკოლოგიური, ისე ეკონომიკური შედეგები.
დეტალები და ფაქტები
ნიკოლოზ ხუნძაკიშვილის განცხადებით, საქართველოს სასმელების ბაზრის წლიური მოცულობა დაახლოებით 1 მილიარდ ლიტრს შეადგენს. ამ რაოდენობაში დაახლოებით 140 მილიონი ლიტრი მოდის ლუდზე, ხოლო დანარჩენი მოცულობა სხვადასხვა სახის სასმელებსა და წყალს ეკუთვნის.
მისი თქმით, ბაზარზე არსებული პროდუქციის დაახლოებით 80 პროცენტი პლასტმასის ბოთლებში იყიდება. ეს ნიშნავს, რომ დაახლოებით 800 მილიონი ლიტრი სასმელი სწორედ ამ ტიპის შეფუთვით ვრცელდება.
ხუნძაკიშვილის შეფასებით, ამ მოცულობის პროდუქციის შუშის ბოთლებში წარმოება მნიშვნელოვნად გაზრდის მასალების მოხმარებას. მისი თქმით, დღეს 800 მილიონი ლიტრი სასმელის შეფუთვას დაახლოებით 20 ათასი ტონა პლასტმასის ბოთლი უზრუნველყოფს, ხოლო შუშის გამოყენების შემთხვევაში საჭირო იქნება დაახლოებით ნახევარი მილიონი ტონა მასალა.
მისივე განმარტებით, ეს დაახლოებით 25-ჯერ მეტ მოცულობას ნიშნავს, რაც გავლენას მოახდენს ტრანსპორტირებაზე, საწარმოო ინფრასტრუქტურასა და ლოგისტიკურ სისტემებზე.
ხუნძაკიშვილი ასევე აღნიშნავს, რომ შუშის შეფუთვაზე გადასვლის შემთხვევაში ინდუსტრიას დასჭირდება ახალი საწარმოო ხაზების შექმნა. მისი თქმით, მსგავსი ტექნოლოგიური განახლება მინიმუმ 1,5-დან 2 წლამდე პერიოდს მოითხოვს.
ამ დროის განმავლობაში, მისი შეფასებით, ბაზარზე შესაძლოა წარმოიშვას დაახლოებით 400 მილიონი ლიტრი სასმელის დეფიციტი, რადგან მოთხოვნა უცვლელი დარჩება, ხოლო წარმოების შესაძლებლობები დროებით შემცირდება.
მისივე განცხადებით, მიწოდებისა და მოთხოვნის ასეთი დისბალანსი შეიძლება აისახოს პროდუქციის ფასებზეც. გარდა ამისა, ინდუსტრიას შესაძლოა მოუწიოს ოპერაციული ხარჯების შემცირება და კადრების ოპტიმიზაცია.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოში სასმელების ინდუსტრია შეფუთვის სხვადასხვა მოდელს იყენებს. შუშის ბოთლები ტრადიციულად გამოიყენება ალკოჰოლურ სასმელებში და გარკვეული ტიპის მინერალურ წყლებში, თუმცა ბოლო ათწლეულებში პლასტმასის შეფუთვამ დიდი წილი დაიკავა.
საერთაშორისო ორგანიზაციების შეფასებით, პლასტმასის ნარჩენები გარემოსთვის მნიშვნელოვანი გამოწვევაა. მაგალითად, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის მონაცემებით, პლასტმასის ნარჩენების დიდი ნაწილი სწორედ ერთჯერადი შეფუთვებიდან წარმოიქმნება [1].
ამავე დროს, კვლევები მიუთითებს, რომ შეფუთვის მასალის არჩევისას მნიშვნელოვანია მთელი ციკლის შეფასება — წარმოება, ტრანსპორტირება, გამოყენება და გადამუშავება. შუშა უფრო მარტივად გადამუშავებად მასალად ითვლება, თუმცა მისი წარმოება და ტრანსპორტირება ხშირად უფრო ენერგოინტენსიურია, რადგან მასალა შედარებით მძიმეა [2].
ამ მიზეზით, სხვადასხვა ქვეყანა განსხვავებულ მიდგომას იყენებს. ზოგ ქვეყანაში ყურადღება გამახვილებულია პლასტმასის გადამუშავების სისტემების გაუმჯობესებაზე, ხოლო სხვაგან — მრავალჯერადი გამოყენების შეფუთვის მოდელებზე.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სასმელების წარმოება და რეალიზაცია ეკონომიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სექტორია, რომელიც მოიცავს როგორც ადგილობრივ კომპანიებს, ისე საერთაშორისო ბრენდებს.
შეფუთვის სისტემების შესაძლო ცვლილება შეიძლება შეეხოს როგორც მწარმოებლებს, ასევე დისტრიბუციისა და საცალო ვაჭრობის ქსელს. ასეთი ცვლილებები გავლენას ახდენს საწარმოო ტექნოლოგიებზე, ტრანსპორტირების სისტემაზე და ბაზრის სტრუქტურაზე.
ბოლო წლებში საქართველოში აქტიურად განიხილება ნარჩენების მართვისა და გარემოს დაცვის საკითხები. ამ კონტექსტში პლასტმასის გამოყენების შემცირების თემაც პერიოდულად ჩნდება საჯარო დისკუსიებში.
საზოგადოებრივი ინტერესის გათვალისწინებით, მსგავსი საკითხები ხშირად განიხილება ქართულ საინფორმაციო სივრცეშიც, მათ შორის მედიაპლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც ეკოლოგიური პოლიტიკისა და ეკონომიკური გავლენის თემები რეგულარულად იშლება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სასმელების ინდუსტრიაში შეფუთვის ტიპის შესაძლო ცვლილება დაკავშირებულია როგორც გარემოსდაცვით, ისე ეკონომიკურ საკითხებთან. პლასტმასის გამოყენების შემცირება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულებაა გარემოს დაცვის პოლიტიკაში, თუმცა მისი ალტერნატივების დანერგვა მოითხოვს ტექნოლოგიურ, ფინანსურ და ლოგისტიკურ ადაპტაციას.
ინდუსტრიის წარმომადგენლების შეფასებით, პლასტმასის ბოთლების შუშით სრულად ჩანაცვლება მოკლე პერიოდში შეიძლება რთული იყოს, რადგან წარმოების ინფრასტრუქტურის შეცვლა დროსა და რესურსებს მოითხოვს. ამასთანავე, ცვლილებებმა შესაძლოა გავლენა მოახდინოს ბაზრის მიწოდებასა და ფასებზე.
მომავალი პოლიტიკის განსაზღვრისას, როგორც საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, ხშირად გამოიყენება ეტაპობრივი მიდგომა, რომელიც ითვალისწინებს გარემოსდაცვით მიზნებსა და ეკონომიკურ რეალობას შორის ბალანსის შენარჩუნებას.
წყაროები
- Organisation for Economic Co-operation and Development. Global Plastics Outlook: Policy Scenarios to 2060. https://www.oecd.org
- European Environment Agency. Packaging Waste and Recycling in Europe. https://www.eea.europa.eu
