საქართველოს მთავრობამ პლასტმასის ბოთლებში შეფუთული სასმელების წარმოებისა და რეალიზაციის ეტაპობრივი შეზღუდვის შესახებ დადგენილება მიიღო. გადაწყვეტილება მთავრობის სხდომაზე დამტკიცდა და ის განსხვავდება თავდაპირველი გეგმებისგან, რომლებიც პლასტმასის შეფუთვის აკრძალვას არა მხოლოდ სასმელებზე, არამედ სურსათის ფართო კატეგორიაზე ავრცელებდა. საბოლოო გადაწყვეტილებით, შეზღუდვა შეეხება მხოლოდ პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმულ სასმელებს და არა სხვა საკვებ პროდუქტებს. მთავრობის განმარტებით, ცვლილების მიზანია გარემოს დაბინძურების შემცირება და პლასტმასის ნარჩენების მოცულობის ეტაპობრივი შემცირება.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული დადგენილება ითვალისწინებს პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმული სასმელების წარმოების, იმპორტისა და ბაზარზე განთავსების ეტაპობრივ შეზღუდვას. ახალი წესები რამდენიმე ეტაპად ამოქმედდება და პირველ ცვლილებებს 2026 წლის ზაფხულიდან შეეხება.
დადგენილების მიხედვით, 2026 წლის 1 ივლისიდან საზოგადოებრივი კვების ობიექტებს აეკრძალებათ მომხმარებლისთვის სასმელის მიწოდება პლასტმასის ბოთლებით. ეს შეზღუდვა შეეხება რესტორნებს, კაფეებსა და სხვა კვების ობიექტებს, სადაც სასმელი მომხმარებელს უშუალოდ მიეწოდება.
მეორე ეტაპი ძალაში 2027 წლის 1 თებერვლიდან შევა. აღნიშნული თარიღიდან აიკრძალება პლასტმასის ბოთლებში სასმელების წარმოება (გარდა ექსპორტისთვის განკუთვნილი პროდუქციისა), ასევე მათი იმპორტი და ბაზარზე განთავსება.
დადგენილება მიზნად ისახავს პლასტმასის გამოყენების შემცირებას, განსაკუთრებით ერთჯერადი პლასტმასის შეფუთვის მიმართულებით, რომელიც გარემოს დაბინძურების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროდ მიიჩნევა. ხელისუფლების განცხადებით, გადაწყვეტილება წარმოადგენს გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ნაწილის, რომლის მიზანია ნარჩენების შემცირება და რესურსების უფრო მდგრადი გამოყენება.
კონტექსტი და ფონი
პლასტმასის შეფუთვასთან დაკავშირებული რეგულაციების საკითხი საქართველოში ბოლო წლებში აქტიურად განიხილება. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო არაერთი ინიციატივით გამოვიდა, რომლებიც პლასტმასის ნარჩენების შემცირებასა და გარემოზე ზემოქმედების შემცირებას უკავშირდება.
გასულ თვეს გავრცელებული ინფორმაციით, მთავრობა გეგმავდა ბევრად ფართო შეზღუდვას, რომლის მიხედვითაც 2027 წლის 1 თებერვლიდან პლასტმასის მასალაში შეფუთული ნებისმიერი სურსათის წარმოება, იმპორტი და ბაზარზე განთავსება აიკრძალებოდა. მაშინდელი განმარტებით, რეგულაცია შეეხებოდა როგორც სასმელს, ისე სხვადასხვა კატეგორიის საკვებს.
თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილება მნიშვნელოვნად შეიცვალა. მთავრობის მიერ დამტკიცებული დადგენილება მხოლოდ პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმულ სასმელებს ეხება და საკვებ პროდუქტებზე აღარ ვრცელდება. შესაბამისად, პლასტმასის შეფუთვაში არსებული საკვები პროდუქციის წარმოება და რეალიზაცია ამ ეტაპზე რეგულაციის ფარგლებს გარეთ დარჩა.
ცვლილებების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დეტალია ისიც, რომ თავდაპირველი პროექტით გათვალისწინებული გამონაკლისები ნაწილობრივ გადახედეს. კერძოდ, სასმელი წყლის მოცულობასთან დაკავშირებული ზღვარი შემცირდა.
დეტალები და ფაქტები
დადგენილება რამდენიმე კონკრეტულ შეზღუდვასა და გამონაკლისს ითვალისწინებს.
პირველი ეტაპი 2026 წლის 1 ივლისიდან ამოქმედდება. ამ დროიდან საზოგადოებრივი კვების ობიექტებს აღარ ექნებათ უფლება მომხმარებელს პლასტმასის ბოთლებით მიაწოდონ სასმელები.
მეორე ეტაპი, რომელიც 2027 წლის 1 თებერვალს ამოქმედდება, უფრო ფართო შეზღუდვებს მოიცავს. ამ თარიღიდან აიკრძალება:
- პლასტმასის ბოთლებში სასმელების წარმოება (გარდა ექსპორტისთვის განკუთვნილი პროდუქციისა)
- პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმული სასმელების იმპორტი
- მათი ბაზარზე განთავსება საქართველოში
დადგენილებაში გათვალისწინებულია რამდენიმე გამონაკლისიც. რეგულაცია არ გავრცელდება:
- 3 ლიტრი და მეტი მოცულობის სასმელ წყალზე
- 20 ლიტრი და მეტი მოცულობის სასმელებზე, მათ შორის როგორც არალკოჰოლურ, ისე ალკოჰოლურ სასმელებზე
- საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და საქართველოს თავდაცვის ძალების საჭიროებისთვის სასმელი წყლის წარმოებასა და მიწოდებაზე
აღსანიშნავია, რომ თავდაპირველი პროექტის მიხედვით სასმელი წყლის გამონაკლისი 10 ლიტრიდან იწყებოდა, თუმცა საბოლოო დადგენილებაში ეს ზღვარი 3 ლიტრამდე შემცირდა. ეს ნიშნავს, რომ შედარებით მცირე მოცულობის დიდი ბოთლების გამოყენება კვლავ დასაშვები იქნება.
სხვა მნიშვნელოვანი ცვლილება ეხება მზესუმზირის ზეთს. თავდაპირველი პროექტის თანახმად, პლასტმასის შეფუთვის აკრძალვა ამ პროდუქტსაც შეეხებოდა, თუმცა საბოლოო ვერსიაში იგი რეგულაციის ფარგლებს გარეთ დარჩა, რადგან საკვებ პროდუქტად მიიჩნევა და სასმელების კატეგორიაში არ შედის.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
პლასტმასის შეფუთვის შემცირების საკითხი ბოლო წლებში საერთაშორისო გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად იქცა. მრავალი ქვეყანა და საერთაშორისო ორგანიზაცია ცდილობს ერთჯერადი პლასტმასის გამოყენების შემცირებას გარემოზე ზემოქმედების შესამცირებლად.
ევროპის კავშირში 2019 წელს მიღებულმა ერთჯერადი პლასტმასის პროდუქტების შესახებ დირექტივამ მნიშვნელოვნად გაამკაცრა რეგულაციები პლასტმასის გარკვეული სახეობების გამოყენებაზე. დოკუმენტი მიზნად ისახავს ისეთი პროდუქტების ეტაპობრივ ამოღებას, რომლებიც გარემოში დიდხანს რჩება და რთულად გადამუშავდება [1].
გაეროს გარემოს პროგრამის მონაცემებით, ყოველწლიურად მსოფლიოში დაახლოებით 400 მილიონ ტონამდე პლასტმასა იწარმოება, რომლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ერთჯერად შეფუთვაზე მოდის. ამ ნარჩენების დიდი ნაწილი ბუნებრივ გარემოში ხვდება და მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს ეკოსისტემებს, მათ შორის მდინარეებსა და ოკეანეებს [2].
მსგავსი რეგულაციები უკვე მოქმედებს რამდენიმე ქვეყანაში, სადაც პლასტმასის ბოთლების გამოყენება ეტაპობრივად იზღუდება ან მკაცრი გადამუშავების სისტემები ინერგება. ზოგიერთ სახელმწიფოში პლასტმასის შეფუთვაზე დეპოზიტის სისტემაც მოქმედებს, რაც მომხმარებლებს გამოყენებული ბოთლების დაბრუნებასა და გადამუშავებას უწყობს ხელს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში პლასტმასის ნარჩენების მართვის საკითხი ბოლო წლებში უფრო აქტუალური გახდა. გარემოს დაცვის უწყებების შეფასებით, ერთჯერადი პლასტმასის გამოყენება მნიშვნელოვან გარემოსდაცვით გამოწვევად რჩება, განსაკუთრებით ურბანულ ტერიტორიებსა და ტურისტულ რეგიონებში.
ქვეყანაში უკვე მოქმედებს რამდენიმე რეგულაცია, რომელიც პლასტმასის გამოყენების შემცირებას უკავშირდება. მათ შორის არის პლასტმასის პარკების გამოყენების შეზღუდვა, რომელიც ეტაპობრივად ამოქმედდა და მიზნად ისახავდა ერთჯერადი პოლიეთილენის პარკების შემცირებას.
ახალი რეგულაცია პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმული სასმელების მიმართულებით ამ პოლიტიკის გაგრძელებად მიიჩნევა. გარემოს დაცვის უწყებების შეფასებით, ასეთი ნაბიჯები ხელს უწყობს ნარჩენების შემცირებას და გარემოს დაცვას.
ამ საკითხთან დაკავშირებული სხვა გარემოსდაცვითი და ეკონომიკური თემები პერიოდულად განიხილება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც გარემოს დაცვის პოლიტიკისა და რეგულაციების შესახებ ინფორმაცია ხშირად ქვეყნდება.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული დადგენილება პლასტმასის ბოთლებში ჩამოსხმული სასმელების გამოყენების ეტაპობრივ შეზღუდვას ითვალისწინებს და გარემოსდაცვით პოლიტიკაში ერთ-ერთ ახალ ნაბიჯს წარმოადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველი ინიციატივა პლასტმასის შეფუთვაში არსებული სურსათის ფართო კატეგორიასაც მოიცავდა, საბოლოო ვერსიაში რეგულაცია მხოლოდ სასმელებზე გავრცელდა.
დადგენილება რამდენიმე ეტაპად ამოქმედდება და შეიცავს გამონაკლისებს, რომლებიც ეხება დიდი მოცულობის სასმელებსა და სახელმწიფო სტრუქტურების საჭიროებებს. ცვლილებები ასევე ასახავს გარკვეულ კორექტირებას თავდაპირველ გეგმებთან შედარებით, მათ შორის სასმელი წყლის მოცულობის ზღვრის შემცირებასა და საკვებ პროდუქტებთან დაკავშირებული რეგულაციის გაუქმებას.
მსგავსი გარემოსდაცვითი პოლიტიკა საერთაშორისო პრაქტიკაშიც გავრცელებულია და მიზნად ისახავს პლასტმასის ნარჩენების შემცირებას. საქართველოს შემთხვევაში რეგულაციის პრაქტიკული შედეგები დიდწილად დამოკიდებული იქნება მისი განხორციელების პროცესსა და იმაზე, თუ როგორ მოახერხებენ ბიზნესები და მომხმარებლები ახალ მოთხოვნებთან ადაპტაციას.
წყაროები
- European Commission. Directive on the reduction of the impact of certain plastic products on the environment. https://environment.ec.europa.eu/topics/plastics/single-use-plastics_en
- United Nations Environment Programme. Plastic Pollution Overview. https://www.unep.org/plastic-pollution
