ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ განაცხადა, რომ თეირანი მზად არის განაახლოს მოლაპარაკებები აშშ-სთან ბირთვულ საკითხებზე, თუმცა შეთანხმება მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნება შესაძლებელი, თუ პროცესში დიპლომატიური მიდგომა პრიორიტეტად დარჩება. მორიგი რაუნდი 26 თებერვალს ჟენევაშია დაგეგმილი და, მინისტრის თქმით, მიზანი „სამართლიანი შეთანხმების უმოკლეს ვადაში მიღწევაა“.
მოვლენების აღწერა
ირანის საგარეო უწყების ხელმძღვანელის განცხადებით, მიმდინარე ეტაპზე არსებობს „ისტორიული შესაძლებლობა“ ისეთი შეთანხმების მისაღწევად, რომელიც ორმხრივ ინტერესებს გაითვალისწინებს.
მისივე განმარტებით, ირანი მზად არის გააგრძელოს მოლაპარაკებები, თუმცა პროცესის წარმატება დამოკიდებული იქნება იმაზე, თუ რამდენად შეინარჩუნებს ორივე მხარე დიპლომატიურ ჩარჩოს და კონსტრუქციულ მიდგომას.
დაგეგმილი შეხვედრა აშშ-ისა და ირანის დელეგაციებს შორის 26 თებერვალს ჟენევაში გაიმართება. ოფიციალური ინფორმაციით, განხილვის მთავარი თემა ბირთვული პროგრამის საკითხია.
კონტექსტი და ფონი
ირანსა და აშშ-ს შორის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებები წლების განმავლობაში საერთაშორისო დღის წესრიგის ერთ-ერთი ცენტრალური თემაა. 2015 წელს მიღწეული ერთობლივი შეთანხმება მიზნად ისახავდა ირანის ბირთვული საქმიანობის შეზღუდვას სანაცვლოდ სანქციების შემსუბუქებისა [1].
შემდგომ წლებში შეთანხმება სერიოზული პოლიტიკური ცვლილებების ფონზე პრაქტიკულად შეჩერდა, რამაც რეგიონში დაძაბულობის ზრდა გამოიწვია.
ბირთვული პროგრამის საკითხი გავლენას ახდენს არა მხოლოდ ორ ქვეყანაზე, არამედ ახლო აღმოსავლეთის რეგიონულ უსაფრთხოებაზე, ენერგეტიკულ ბაზრებზე და საერთაშორისო ურთიერთობებზე.
დეტალები და ფაქტები
აბას არაღჩის განცხადებით, ირანი მოლაპარაკებებს განიხილავს, როგორც შესაძლებლობას „უპრეცედენტო შეთანხმების“ მისაღწევად, რომელიც ორმხრივ ინტერესებს და უსაფრთხოების საკითხებს გაითვალისწინებს.
ოფიციალური განცხადებებიდან ირკვევა, რომ ჟენევის შეხვედრაზე მხარეები განიხილავენ ბირთვული პროგრამის შეზღუდვის, მონიტორინგის მექანიზმებისა და სანქციებთან დაკავშირებულ საკითხებს.
საერთაშორისო ატომური ენერგიის სააგენტოს ანგარიშებში ბოლო წლებში არაერთხელ აღინიშნა ირანის ბირთვული საქმიანობის შესახებ მონაცემები, რაც მოლაპარაკებების ერთ-ერთ საკვანძო საკითხს წარმოადგენს [2].
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ბირთვული შეთანხმების საკითხი აქტიურად განიხილება გაეროს, ევროკავშირის და სხვა საერთაშორისო ინსტიტუტების დონეზე. ევროპული ქვეყნები წლების განმავლობაში შუამავლობის როლს ასრულებდნენ, რათა მხარეებს შორის დიალოგი შენარჩუნებულიყო.
ანალიტიკოსების შეფასებით, შესაძლო შეთანხმება გავლენას მოახდენს როგორც რეგიონულ უსაფრთხოებაზე, ისე გლობალურ ენერგეტიკულ ბაზრებზე, რადგან ირანი ნავთობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მწარმოებელია.
რეგიონში არსებული დაძაბულობის ფონზე დიპლომატიური პროცესის გაგრძელება საერთაშორისო საზოგადოებისთვის სტაბილურობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორად მიიჩნევა.
საქართველოს კონტექსტი
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო პირდაპირ არ არის ჩართული მოლაპარაკებებში, საერთაშორისო უსაფრთხოების საკითხები და ენერგეტიკული ბაზრების ცვლილებები რეგიონულ ეკონომიკაზე გავლენას ახდენს.
გლობალური პოლიტიკურ-ეკონომიკური პროცესები, მათ შორის ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე მოლაპარაკებები, ხშირად აისახება საერთაშორისო სავაჭრო და ენერგეტიკულ გარემოზე, რაც ირიბად გავლენას ახდენს მცირე ეკონომიკებზეც.
მსგავსი საკითხების გაშუქება მნიშვნელოვანია საერთაშორისო თემების გააზრებისთვის, რაც რეგულარულად განიხილება ქართულ საინფორმაციო სივრცეში, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge-ზე.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრის განცხადება მიუთითებს მზადყოფნაზე, გაგრძელდეს დიალოგი ბირთვულ საკითხებზე, თუმცა პროცესის წარმატება დამოკიდებულია დიპლომატიური ჩარჩოს შენარჩუნებაზე და ორმხრივ პოლიტიკურ ნებაზე.
ჟენევაში დაგეგმილი შეხვედრა მოლაპარაკებების მორიგ ეტაპს წარმოადგენს, რომლის შედეგებიც განსაზღვრავს, შეძლებენ თუ არა მხარეები შეთანხმების განახლებას ან ახალი ფორმატის ჩამოყალიბებას.
შემდგომი განვითარება დამოკიდებული იქნება როგორც ტექნიკურ მოლაპარაკებებზე, ისე ფართო გეოპოლიტიკურ გარემოზე.
წყაროები
- United Nations Security Council. Resolution 2231 (2015). ხელმისაწვდომია: https://www.un.org/securitycouncil/content/2231
- International Atomic Energy Agency. Verification and monitoring in the Islamic Republic of Iran. ხელმისაწვდომია: https://www.iaea.org/newscenter/focus/iran
