ჩვვენი სხეულის თითოეულ უჯრედში იმალება ინფორმაცია, რომლის წაკითხვასაც ყველაზე ძლიერ სუპერკომპიუტერებსაც მილიონობით წელი დასჭირდებოდა. ეს არ არის უბრალოდ კოდი – ეს არის სიცოცხლის საოცარი ორკესტრი.
დნმ: სამყაროს ყველაზე გენიალური „პროგრამული კოდი“
ბევრმა იცის, რომ დნმ ჩვენი გენეტიკური პასპორტია, მაგრამ დაფიქრებულხართ ოდესმე იმ ციფრებზე, რომლებიც ჩვენს თითოეულ უჯრედში იმალება? აქ მეცნიერება და საოცრება ერთმანეთს ხვდება:
კოსმოსური მასშტაბები ჩვენს სხეულში:
თითოეული უჯრედის დნმ რომ გავშალოთ, ის დაახლოებით 2 მეტრი იქნება. ჩვენს სხეულში კი ტრილიონობით უჯრედია. მათი მთლიანი დნმ-ის სიგრძე დაახლოებით 60 მილიარდი კილომეტრია.
წარმოიდგინეთ ეს იმას ნიშნავს, რომ ჩვენი პირადი გენეტიკური კოდი დედამიწიდან მზემდე და უკან 200-ჯერ მიწვდება! ეს კოსმოსური მაგისტრალი ჩვენს სხეულშია „დაარქივებული“.
„ჩვენი დნმ-ის მთლიანი სიგრძე საკმარისია, რომ დედამიწიდან მზემდე და უკან 200-ჯერ წასვლა შეძლოს.
დნმ არის სამყაროში არსებული ყველაზე ეფექტური ინფორმაციის მატარებელი. კაცობრიობის მიერ შექმნილი მთელი ციფრული ინფორმაცია (ყველა ფილმი, წიგნი, მონაცემი) რომ დნმ-ში ჩავწეროთ, ის ჩაის კოვზზე დაეტეოდა. უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, დნმ-ის მხოლოდ 2 გრამი (დაახლოებით შაქრის ნატეხის ხელა) საკმარისი იქნებოდა დედამიწაზე არსებული ყველა ციფრული ინფორმაციის დასატევად.
სწორედ ამიტომ, ისეთი გიგანტები, როგორიცაა Microsoft, უკვე მუშაობენ დნმ-ში ინფორმაციის შენახვის ტექოლოგიაზე – ეს ბუნების მიერ შექმნილი ყველაზე კომპაქტური და სტაბილური არქივია. ეს იმდენად სცილდება ადამიანურ ლოგიკას, რომ ნებისმიერ ინჟინერს აიძულებს აღიაროს, ამ კოდის ავტორი ჩვენზე გაცილებით მაღლა დგას.
როცა ჩვენი უჯრედი იყოფა, ის კოპირებას უკეთებს 3 მილიარდ „ასოს“. ბუნებრივია, შეცდომები ხდება, მაგრამ აქ მუშაობს სასწაულებრივი კორექციის მექანიზმი. სპეციალური ფერმენტები-რედაქტორები მუდმივად „სკანირებენ“ კოდს და ასწორებენ ხარვეზებს.
საბოლოო ჯამში, შეცდომის მაჩვენებელი მილიარდში მხოლოდ ერთია. ეს იმას ნიშნავს, რომ ადამიანის სიცოცხლის განმავლობაში დნმ-ის კოპირება თითქმის უნაკლოდ, განსაცვიფრებელი სიზუსტით მიმდინარეობს.
ინფორმაციის გადაცემის სიჩქარე:
ყოველ წამს ჩვენს სხეულში ათასობით „ბიოლოგიური მანქანა“ (რიბოსომები და ფერმენტები) კითხულობს დნმ-ის კოდს, რათა ააწყოს ცილები. ეს პროცესი ისეთი სინქრონულობით ხდება, რომ ყველაზე დახვეწილი შვეიცარიული საათიც კი მოუწესრიგებელ სათამაშოდ მოგეჩვენებათ.
სამყაროს ერთიანი სიმფონია:
დედამიწაზე ყველაფერს – ბალახს, ლომს, ბაქტერიას და ჩქვენ – ერთი და იგივე „პროგრამული ენა“ გვაქვს.
განსხვავება მხოლოდ ასოების კომბინაციაშია. ეს ჰგავს ერთ გენიალურ კომპოზიტორს, რომელმაც სულ რაღაც 4 ნოტით (A, C, G, T) დაწერა სამყაროს მთელი მრავალფეროვანი სიმფონია.
ნებისმიერი ორი ადამიანი დედამიწაზე 99.9%-ით იდენტურია გენეტიკურად. მთელი ჩვენი განსხვავებულობა – ნიჭი, გარეგნობა, ხასიათი – მხოლოდ იმ დარჩენილ 0.1%-შია მოქცეული. ეს მიგვანიშნებს, რომ ჩვენ ერთი დიდი ჩანაფიქრის ნაწილები ვართ.
თანამედროვე ხელოვნური ინტელექტის სისტემები საჭიროებენ ათასობით უნიჭიერეს ინჟინერს, მონაცემთა არქიტექტორებს, უზარმაზარ ენერგიასა და სუპერკომპიუტერებს. ადამიანის გენომი კი მილიარდჯერ უფრო კომპაქტური, თვითრეპლიკაციადი (თვითწარმოებადი) და თვითრემონტირებადი კოდია.
წარმოიდგინეთ დნმ რომ წიგნი ყოფილიყო, მის წასაკითხად (შეუსვენებლად, დღე და ღამე) ადამიანს 95 წელი დასჭირდებოდა.
მატერია (ატომები) თავისთავად არ ქმნის აზრს. როგორც ასოები თავისით არ ლაგდებიან ლექსად, ისე ატომები ვერ დალაგდებოდნენ დნმ-ის რთულ ინსტრუქციად „ავტორის“ გარეშე.
კითხვა ლოგიკურია, თუ უმარტივეს ციფრულ კოდს სჭირდება პროგრამისტი, რას ამბობს ეს სიცოცხლის წარმოუდგენლად რთულ კოდზე? თუ ტელეფონში ნაპოვნი უბრალო SMS შეტყობინება გაფიქრებინებთ, რომ ის ვიღაცამ გამოგიგზავნათ, რატომ გვიჭირს დავიჯეროთ, რომ 3 მილიარდი სიმბოლოსგან შემდგარი “სიცოცხლის ტექსტი” ავტორის გარეშე გაჩნდა?
ფრენსის კოლინზი, ადამიანის გენომის პროექტის ხელმძღვანელი ამბობდა: ,,ჩემთვის ადამიანის გენომის გაშიფვრა იყო არა მხოლოდ მეცნიერული მიღწევა, არამედ თაყვანისცემის აქტი. მე დავინახე ის, რასაც ‘ღვთის ენას’ (The Language of God) ვუწოდებ – კოდი, რომელიც სიცოცხლის საიდუმლოს ინახავს.“
როცა ამ მასშტაბებსა და სიზუსტეს უყურებ, რთულია არ დაინახო გენიალური ავტორის კვალი. ჩვენ არ ვართ შემთხვევითობის შედეგი, ჩვენ ვართ უზადოდ დაწერილი ბიოლოგიური შედევრი.
„დნმ-ის ყოველი ასო, ყოველი ქიმიური შენაერთი, იმდენად ზუსტად არის განლაგებული, რომ მცირე შეცდომაც კი სიცოცხლეს შეუძლებელს გახდიდა – თითქოს ინჟინერმა განუსაზღვრელი სიზუსტით შექმნა ყოველი დეტალი.“
დამატებითი საოცრებები: ფრენსის კოლინზის არგუმენტები
თვითშემქმნელი პროგრამა: კოლინზი აღნიშნავს, რომ დნმ-ის კოდი მხოლოდ ინფორმაცია არ არის – ის თავადვე აშენებს იმ „აპარატურას“ (ფერმენტებსა და რიბოსომებს), რომელიც შემდეგ ამავე კოდს კითხულობს.
„დირიჟორი“ გენებს მიღმა: დნმ-ის ის ნაწილები, რომლებიც ადრე „ნაგავად“ (Junk DNA) მიიჩნეოდა, სინამდვილეში ურთულესი საკონტროლო სისტემაა, რომელიც დირიჟორივით მართავს გენების მუშაობას.
ენერგიის საოცარი ეფექტურობა: ადამიანის ტვინი, რომელიც დნმ-ის კოდზე დაყრდნობით წამში მილიარდობით ოპერაციას ასრულებს, სულ რაღაც 20 ვატს მოიხმარს.
ყოველ წამს, როდესაც ვსუნთქავთ, ჩქვენს უჯრედებში მილიარდობით ,,ციფრული კოდი” კითხულობს საკუთარ თავს, აწყობს ცილებს და ინარჩუნებს სიცოცხლეს.
დნმ არ არის უბრალო მოლეკულა, ეს არის ბიოლოგიური შედევრი, რომელიც გონიერ დიზაინზე მოწმობს.
ფრენსის კოლინზისთვის, ადამიანის გენომი იყო არა მხოლოდ მეცნიერება არამედ თაყვანისცემის აქტი. ყოველ ასოში, ყოველი ცილაში ის ხედავდა ,,ღვთის ენას”, რომელიც სიცოცხლის საიდუმლოს ინახავს.
დნმ არ არის უბრალოდ მოლეკულა ან შემთხვევითი კოდი. ის არის სიცოცხლის ორკესტრი, რომელიც თავად აწყობს, კითხულობს და ამუშავებს საკუთარ პროგრამას, პრაქტიკულად უცვლელად ათწლეულების განმავლობაში. ეს არ არის მხოლოდ მეცნიერება – ეს არის ინტელექტის, სიბრძნისა და საოცრების კვალი, რომელიც პირდაპირ მიგვანიშნებს უმაღლეს ავტორზე.
წერს თორნიკე ნონიაშვილი
