მართლმადიდებელი ეკლესია 27 აპრილს კვირაცხოვლობას ანუ აღდგომის განახლებას და თომას კვირას აღნიშნავს. ამასთან დაკავშირებით ტაძრებში წირვა-ლოცვა ჩატარდება.
კვირაცხოვლობას ასევე თომას კვირა ეწოდება. სახარებაში აღწერილია, თუ როგორ გამოეცხადა აღდგომის დღეს, საღამოს, მაცხოვარი თავის მოწაფეებს და უჩვენა თავისი ჭრილობები. ამ შეხვედრას არ ესწრებოდა თომა, რომელსაც გული დასწყდა და თქვა, სანამ ჩემი თვალით არ ვიხილავ იესოს, არ დავიჯერებ მის აღდგომასო.
კვირაცხოვლობა აღდგომის დღესასწაულის განახლებაა.
ამ დღიდან მოყოლებული ყოველი კვირა დღე აღდგომის დღესასწაულია, ამიტომაც მორწმუნეები კვირაობით ეკლესიაში სადღესასწაულო წირვაზე იკრიბებიან.
კვირაცხოვლობას ასევე თომას კვირა ეწოდება. წმინდა სახარების მიხედვით, აღდგომის დღეს, საღამოს, მაცხოვარი თავის მოწაფეებს გამოეცხადა და თავისი ჭრილობები უჩვენა. თომა მოციქული ამ შეხვედრას არ ესწრებოდა, როდესაც ეს ამბავი შეიტყო, თქვა, სანამ საკუთარი თვალით არ იხილავდა იესოს, მის აღდგომას არ დაიჯერებდა.
აღდგომიდან მერვე დღეს, ისევ კვირა საღამოს, მაცხოვარი კვლავ გამოეცხადა მოწაფეებს. ამჯერად თომა მოციქულის თანდასწრებით. უჩვენა ჭრილობები და უთხრა, ხელით შეხებოდა, რათა დარწმუნებულიყო. თომა მოციქული მუხლებზე დაეცა, თაყვანი სცა მაცხოვარს და თქვა: “უფალი ჩემი და ღმერთი ჩემი”. იგი პირველი იყო მოწაფეთა შორის, რომელმაც სრულიად აღიარა იესო ქრისტეს ღვთაებრივი ბუნება.
უფალმა კი უპასუხა, რომ ნეტარ იქნებიან ისინი, ვისაც არ უხილავს და იწამა.
კვირაცხოვლობას ტაძრებში დაჭრილი არტოსი – საგანგებოდ გამომცხვარი პური რიგდება, რომელიც აღდგომის დღიდან მთელი ბრწყინვალე შვიდეულის მანძილზე ეკლესიებში კანკელის წინ პატარა მაგიდაზე დევს და დიდი მადლით იმოსება. მორწმუნეები მას განსაცდელისას, სულიერი და ხორციელი უძლურების დროს იღებენ.
რა არის არტოსი?
არტოსი — ეს არ არის უბრალოდ პური. ის ქრისტიანული ეკლესიისთვის წმინდა სიმბოლოა, რომელიც მორწმუნეებისთვის მაცხოვრის აღდგომის ცოცხალ მეხსიერებას ასახავს. სიტყვა „არტოსი“ ბერძნული წარმოშობისაა და „პურს“ ნიშნავს, თუმცა მის სულიერ მნიშვნელობას გაცილებით ღრმა ფესვები აქვს.
არტოსის ისტორია – საიდან მოდის ეს ტრადიცია?
არტოსის კურთხევის რიტუალი იწყება მაცხოვრის აღდგომიდანვე. წმინდა წერილში ვკითხულობთ, რომ ქრისტე აღდგომის შემდეგ არაერთხელ ეცხადებოდა თავის მოწაფეებს და მათთან ერთად სუფრაზე იმყოფებოდა. მოგვიანებით, მის ზეცად ამაღლებასთან ერთად, მოციქულებმა მის ხსოვნად ტრაპეზისას ცარიელი ადგილი დატოვეს, სადაც ადრე თავად იესო იჯდა, ხოლო მაგიდის შუაგულში ცალკე დებდნენ პურს — არტოსს.
ეს პური მათთვის იმგვარად იქცა ქრისტეს ცოცხალი ხსოვნად, რომ ყოველ შეკრებაზე მის გარეშე ტრაპეზობა ვეღარ წარმოედგინათ. სიტყვებით — „ქრისტე აღსდგა“ — ისინი მადლობას სწირავდნენ უფალს და იმედით აგრძელებდნენ გზას.
როგორ სრულდება არტოსის კურთხევა?
არტოსის კურთხევა აღდგომის დღეს, ბრწყინვალე ლიტურგიის შემდეგ აღესრულება. ტაძარში არტოსს მაცხოვრის ხატის წინ, პატარა მაგიდაზე აბრძანებენ და ის რჩება ბრწყინვალე შვიდეულის განმავლობაში, როგორც აღდგომის სიხარულისა და მადლის სიმბოლო.
არტოსზე გამოსახულია:
-
ან ჯვარი ეკლის გვირგვინით (ჯვარცმული კი არა, არამედ გამარჯვებული ქრისტე),
-
ან ქრისტეს აღდგომის სცენა — რაც სიცოცხლის ძალასა და ბოროტებაზე გამარჯვებას განასახიერებს.
კვირაცხოვლობის დღეს, შვიდეულის დასასრულს, არტოსს სპეციალური ლოცვის შემდეგ წყვეტენ და მორწმუნეებს უნაწილებენ.
რატომ ინახავენ არტოსს მორწმუნეები?
არტოსი ჩვეულებრივი პური არ არის — ის ლოცვით კურთხეულია. ამიტომ, მორწმუნეები მას წმინდად ინახავენ მთელი წლის განმავლობაში. როცა ავადმყოფობა, სულიერი შეჭირვება ან განსაცდელი აქვთ, არტოსის მცირე ნაჭერს უზმოზე ღვთის რწმენით იღებენ და უფლისგან დახმარებას ითხოვენ.
არტოსი — ქრისტე, როგორც სიცოცხლის პური
ქრისტიანული სწავლებით, აღდგომილი იესო გახდა ჩვენთვის ჭეშმარიტი სიცოცხლის პური. არტოსიც სწორედ ამ ჭეშმარიტების ხსოვნაა — სულიერი საკვები, რომელიც არა სხეულს, არამედ სულს განამტკიცებს.
დასკვნა:
არტოსი მხოლოდ ეკლესიური ტრადიცია კი არა, ღრმად სულიერი ხსოვნაა ქრისტეს აღდგომისა და მისი ცოცხალი თანდასწრების შესახებ. მისი მიღება და შენახვა რწმენის გამოხატულებაა — როგორც დაცვა, როგორც მადლი და როგორც ქრისტესთან მუდმივი კავშირი.
კვირაცხოვლობა – თომას კვირა
ტროპარი
დაბეჭდულით საფლავით ცხოვრებაჲ აღმობრწყინდი, ქრისტე ღმერთო, და კართა ხშულთა მოწაფეთა წარმოუდეგ, ყოველთა აღდგომაჲ, და სული შენი წრფელი მათ მიერ ჩუენ შორის განმიახლენ დიდითა შენითა წყალობითა.
კონდაკი
გამომეძიებელითა მარჯუენითა გუერდი შენი ცხოველსმყოფელი განიხილა თომა, ქრისტე ღმერთო, შე-რაჲ-ხვედ კართა დახშულთა, და სხუათა მათ თანა მოციქულთა ხმა-ყო: შენ ხარ უფალი ჩემი და ღმერთი, დიდებაჲ და ქებაჲ აღდგომასა შენსა, ყოვლადძლიერო.
