სახელმწიფო სექტორში საშუალო ხელფასი კერძო სექტორთან შედარებით 405 ლარით ნაკლებია – რომელ სფეროებშია ანაზღაურება ყველაზე მაღალი და ყველაზე დაბალი

2025 წლის მონაცემებით, საქართველოში სახელმწიფო სექტორში დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი არასახელმწიფო სექტორში დასაქმებულთა ანაზღაურებაზე 405.6 ლარით ნაკლები იყო. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის მონაცემებით, სახელმწიფო სექტორში საშუალო ხელფასმა 1 895.4 ლარი შეადგინა, არასახელმწიფო სექტორში კი – 2 301 ლარი. ამგვარად, სხვაობამ 17.6 პროცენტი შეადგინა. მონაცემები ასახავს შრომის ანაზღაურების განსხვავებას სექტორებს შორის და ასევე აჩვენებს, რომ ხელფასის დონე მნიშვნელოვნად იცვლება ეკონომიკური საქმიანობის მიხედვით [1].

მოვლენების აღწერა

საქართველოს სტატისტიკის ეროვნულმა სამსახურმა 2025 წლის დაქირავებით დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასის მონაცემები გამოაქვეყნა. ანგარიშის მიხედვით, გასულ წელს ანაზღაურება გაიზარდა როგორც სახელმწიფო, ისე არასახელმწიფო სექტორში, თუმცა ზრდის ტემპი განსხვავებული იყო.

სახელმწიფო სექტორში საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი წინა წელთან შედარებით 12.8 პროცენტით გაიზარდა და 1 895.4 ლარს მიაღწია. არასახელმწიფო სექტორში ზრდამ 8.7 პროცენტი შეადგინა, საშუალო ხელფასი კი 2 301 ლარი გახდა [1].

მიუხედავად იმისა, რომ სახელმწიფო სექტორში ხელფასის წლიური ზრდის ტემპი უფრო მაღალი იყო, საშუალო ანაზღაურების საერთო მაჩვენებლით არასახელმწიფო სექტორი კვლავ წინ იყო. სხვაობა თვეში 405.6 ლარს შეადგენდა.

ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვანია შრომის ბაზრის სტრუქტურის შესაფასებლად, თუმცა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ კერძო სექტორში ყველა დასაქმებული სახელმწიფო სექტორში მომუშავე ადამიანზე მეტს იღებს. სტატისტიკური მონაცემები ასახავს სექტორების საშუალო მაჩვენებლებს და არა თითოეული თანამშრომლის ინდივიდუალურ შემოსავალს.

კონტექსტი და ფონი

სახელმწიფო და არასახელმწიფო სექტორებს შორის ხელფასების განსხვავება შრომის ბაზრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მახასიათებელია. ანაზღაურებაზე გავლენას ახდენს ეკონომიკური საქმიანობის სფერო, სამუშაოს სირთულე, საჭირო კვალიფიკაცია, პასუხისმგებლობის დონე, ორგანიზაციის ზომა და დასაქმების ფორმა.

სახელმწიფო სექტორში დასაქმებულები მუშაობენ ისეთ სფეროებში, როგორებიცაა საჯარო მმართველობა, განათლება, ჯანდაცვა და სხვადასხვა ადმინისტრაციული თუ საზოგადოებრივი მომსახურება. არასახელმწიფო სექტორი კი მოიცავს ბიზნესსაქმიანობას, საფინანსო მომსახურებას, ვაჭრობას, მშენებლობას, ინფორმაციულ ტექნოლოგიებსა და სხვა ეკონომიკურ მიმართულებებს.

ამ სექტორებში სამუშაო ადგილების სტრუქტურა განსხვავებულია. შესაბამისად, მათი საშუალო ხელფასების პირდაპირი შედარება მხოლოდ ერთი მაჩვენებლით ვერ გვაძლევს სრულ სურათს იმის შესახებ, თუ სად არის კონკრეტული პროფესიის წარმომადგენლისთვის უკეთესი ანაზღაურების შესაძლებლობა.

საყურადღებოა ისიც, რომ საშუალო ხელფასი არ არის იგივე, რაც მედიანური ხელფასი. საშუალო მაჩვენებელი გამოითვლება ყველა შესაბამისი ხელფასის ჯამის დასაქმებულთა რაოდენობაზე გაყოფით. მაღალი ანაზღაურების მქონე მცირე ჯგუფმაც შეიძლება საერთო საშუალო მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად გაზარდოს.

მედიანური ხელფასი კი აჩვენებს განაწილების შუა წერტილს: დასაქმებულთა ნახევარი ამ მაჩვენებელზე ნაკლებს, მეორე ნახევარი კი მეტს იღებს. ამიტომ მოსახლეობის ტიპური შემოსავლის შესაფასებლად ორივე მაჩვენებლის განხილვას მნიშვნელობა აქვს.

დეტალები და ფაქტები

საქსტატის მიერ გამოქვეყნებული მონაცემები აჩვენებს, რომ სახელმწიფო სექტორში ყველაზე მაღალი ანაზღაურება რამდენიმე კონკრეტულ ეკონომიკურ საქმიანობაში დაფიქსირდა.

სახელმწიფო სექტორში ყველაზე მაღალი საშუალო თვიური ხელფასის მქონე სფეროებია:

• უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმიანობები – 3 727.2 ლარი;

• საბითუმო და საცალო ვაჭრობა, ავტომობილებისა და მოტოციკლების შეკეთება – 3 315.3 ლარი;

• მშენებლობა – 3 138.3 ლარი.

ამ მონაცემებით, სახელმწიფო სექტორში უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საქმიანობები ყველაზე მაღალანაზღაურებად მიმართულებად დასახელდა. ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სექტორული საშუალო მაჩვენებელი არ ასახავს ყველა დასაქმებულის ხელფასს და კონკრეტულ სფეროში ანაზღაურება თანამდებობისა და სამუშაოს სპეციფიკის მიხედვით შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს.

სახელმწიფო სექტორში ყველაზე დაბალი საშუალო თვიური ხელფასი შემდეგ სფეროებში დაფიქსირდა:

• ხელოვნება, გართობა და დასვენება – 1 163.9 ლარი;

• განათლება – 1 337.5 ლარი;

• წყალმომარაგება, კანალიზაცია, ნარჩენების მართვა და დაბინძურებისაგან გასუფთავება – 1 354 ლარი.

მონაცემები აჩვენებს, რომ სახელმწიფო სექტორშიც საკმაოდ განსხვავებულია ანაზღაურების დონე. მაგალითად, უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ საქმიანობებში საშუალო ხელფასი ხელოვნების, გართობისა და დასვენების სფეროს მაჩვენებელს 2 563.3 ლარით აღემატება.

განსხვავებული სურათია არასახელმწიფო სექტორში, სადაც მაღალი ანაზღაურება ძირითადად ტექნოლოგიურ, საფინანსო და პროფესიულ საქმიანობებში ფიქსირდება.

არასახელმწიფო სექტორში ყველაზე მაღალი საშუალო თვიური ხელფასის მქონე სფეროებია:

• ინფორმაცია და კომუნიკაცია – 4 106.7 ლარი;

• საფინანსო და სადაზღვევო საქმიანობები – 4 056.6 ლარი;

• პროფესიული, სამეცნიერო და ტექნიკური საქმიანობები – 3 315 ლარი.

ინფორმაციისა და კომუნიკაციის სფეროში საშუალო ანაზღაურება 4 000 ლარს აჭარბებს. ამ მიმართულებაში შედის სხვადასხვა სახის ტექნოლოგიური და საკომუნიკაციო საქმიანობა, სადაც მოთხოვნაა სპეციალიზებულ ცოდნაზე, პროფესიულ უნარებსა და შესაბამის გამოცდილებაზე.

საფინანსო და სადაზღვევო საქმიანობებიც მაღალანაზღაურებად მიმართულებებს შორისაა. ამ სფეროში დასაქმებულთა ანაზღაურება შეიძლება უკავშირდებოდეს ფინანსურ ანალიზს, საბანკო მომსახურებას, რისკების მართვას, სადაზღვევო პროდუქტებსა და სხვა სპეციალიზებულ ფუნქციებს.

პროფესიული, სამეცნიერო და ტექნიკური საქმიანობების მიმართულება აერთიანებს სხვადასხვა პროფილის მომსახურებას, მათ შორის საკონსულტაციო, საინჟინრო, კვლევით და სხვა სპეციალიზებულ სამუშაოებს.

არასახელმწიფო სექტორში ყველაზე დაბალი საშუალო თვიური ხელფასი დაფიქსირდა:

• სოფლის, სატყეო და თევზის მეურნეობა – 1 231.3 ლარი;

• განათლება – 1 631.7 ლარი;

• განთავსების საშუალებებით უზრუნველყოფა და საკვების მიწოდება – 1 642.5 ლარი.

აღსანიშნავია, რომ განათლება ორივე სექტორში შედარებით დაბალი საშუალო ანაზღაურების მქონე სფეროებს შორისაა. თუმცა არასახელმწიფო სექტორში განათლების მიმართულების საშუალო ხელფასი სახელმწიფო სექტორის შესაბამის მაჩვენებელს 294.2 ლარით აღემატება.

ასევე განსხვავებულია სოფლის მეურნეობისა და მომსახურების სფეროების მონაცემები. არასახელმწიფო სექტორში სოფლის, სატყეო და თევზის მეურნეობა ყველაზე დაბალი საშუალო ანაზღაურების მქონე მიმართულებაა, რაც ამ სფეროში დასაქმების სტრუქტურისა და საქმიანობის თავისებურებების გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს.

მნიშვნელოვანია, რომ ჩამოთვლილი მონაცემები საშუალო თვიურ ნომინალურ ხელფასს ასახავს. ეს მაჩვენებელი არ უდრის ხელზე ასაღებ თანხას, რადგან ნომინალური ხელფასი გადასახადების დაქვითვამდე განსაზღვრულ ანაზღაურებას გულისხმობს.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

სახელმწიფო და კერძო სექტორებს შორის ანაზღაურების განსხვავება მხოლოდ საქართველოსთვის დამახასიათებელი მოვლენა არ არის. სხვადასხვა ქვეყანაში საჯარო და კერძო სექტორების ხელფასები განსხვავდება ეკონომიკური სტრუქტურის, დასაქმებულთა კვალიფიკაციის, სამუშაო ადგილების განაწილებისა და შრომის ბაზრის რეგულირების მიხედვით.

საერთაშორისო შედარებისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება მონაცემების სწორად დაჯგუფებას. საჯარო სექტორში შეიძლება შედიოდეს ცენტრალური და ადგილობრივი მმართველობის დაწესებულებები, საჯარო მომსახურების მიმწოდებელი ორგანიზაციები და სხვა სტრუქტურები, ხოლო კერძო სექტორი სხვადასხვა ტიპის საწარმოებსა და ორგანიზაციებს აერთიანებდეს.

ამიტომ ქვეყნების ერთმანეთთან შედარებისას აუცილებელია გათვალისწინებული იყოს სტატისტიკური მეთოდოლოგია, დასაქმებულთა კატეგორიები, სამუშაო საათები და ისიც, თუ საშუალო ხელფასის რომელი სახეა გამოყენებული.

ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია და შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია შრომის ბაზრის შეფასებისას ხელფასებთან ერთად განიხილავენ დასაქმების ხარისხს, სამუშაო დროის ხანგრძლივობას, შრომის პროდუქტიულობასა და შემოსავლების განაწილებას [2][3].

საქართველოს მონაცემების საერთაშორისო კონტექსტში შეფასებისას მხოლოდ სახელმწიფო და არასახელმწიფო სექტორებს შორის სხვაობა საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია იმის გარკვევაც, თუ რამდენად შეესაბამება ანაზღაურება კონკრეტული პროფესიის მოთხოვნებს, პასუხისმგებლობასა და სამუშაო პირობებს.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში სახელმწიფო და არასახელმწიფო სექტორებს შორის ხელფასების განსხვავება მნიშვნელოვანია როგორც დასაქმებულთა შემოსავლების, ისე საჯარო მომსახურების ხარისხისა და შრომის ბაზარზე კვალიფიციური კადრების შენარჩუნების თვალსაზრისით.

სახელმწიფო სექტორში შედარებით დაბალი საშუალო ანაზღაურება შეიძლება გარკვეული პროფესიული მიმართულებებისთვის კონკურენციის გამოწვევად იქცეს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც შესაბამისი სპეციალისტების დასაქმების შესაძლებლობა კერძო სექტორშიც არსებობს.

ეს საკითხი განსაკუთრებით საყურადღებოა განათლების, ჯანდაცვის, საინჟინრო და სხვა სპეციალიზებული მომსახურების სფეროებში. თუმცა მხოლოდ საშუალო ხელფასის შედარებით შეუძლებელია იმის დადგენა, რამდენად კონკურენტუნარიანია კონკრეტული საჯარო სამსახურის ანაზღაურება.

ამის შესაფასებლად საჭიროა მსგავსი პროფესიისა და კვალიფიკაციის მქონე დასაქმებულთა შედარება, სამუშაო დატვირთვის, პასუხისმგებლობის, სამუშაო საათებისა და დამატებითი სარგებლის გათვალისწინებით.

საქსტატის მეთოდოლოგიის მიხედვით, ხელფასების მონაცემები ეკონომიკური საქმიანობის სახეების, სქესის, სექტორის, საკუთრების ფორმისა და რეგიონების მიხედვით მუშავდება. ეს საშუალებას იძლევა, შრომის ბაზარზე არსებული განსხვავებები უფრო დეტალურად გაანალიზდეს [1].

საქართველოს ეკონომიკისთვის ასევე მნიშვნელოვანია, რომ მაღალანაზღაურებადი მიმართულებების ზრდა მხოლოდ ცალკეულ სფეროებში არ იყოს კონცენტრირებული. ტექნოლოგიური, სამეცნიერო და პროფესიული საქმიანობების განვითარება ქმნის დამატებით შესაძლებლობებს კვალიფიციური დასაქმებისთვის, თუმცა ეკონომიკური სურათის სრულად შესაფასებლად აუცილებელია დაბალანაზღაურებადი დარგების მდგომარეობის გათვალისწინებაც.

შრომის ბაზრისა და ანაზღაურების შესახებ დამატებითი ეკონომიკური და სოციალური საკითხები ხელმისაწვდომია SheniAmbebi.ge-ზე.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

2025 წლის მონაცემებით, საქართველოში სახელმწიფო სექტორში დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი 1 895.4 ლარი იყო, არასახელმწიფო სექტორში კი – 2 301 ლარი. სხვაობამ 405.6 ლარი, ანუ 17.6 პროცენტი შეადგინა.

ამასთან, სახელმწიფო სექტორში ხელფასების წლიური ზრდის ტემპი 12.8 პროცენტი იყო, რაც არასახელმწიფო სექტორის 8.7-პროცენტიან ზრდას აღემატებოდა.

საქმიანობის სახეების მიხედვით, ყველაზე მაღალი საშუალო ანაზღაურება სახელმწიფო სექტორში უძრავ ქონებასთან დაკავშირებულ საქმიანობებში, ხოლო არასახელმწიფო სექტორში ინფორმაციისა და კომუნიკაციის სფეროში დაფიქსირდა.

ყველაზე დაბალი საშუალო ხელფასი სახელმწიფო სექტორში ხელოვნების, გართობისა და დასვენების მიმართულებით, არასახელმწიფო სექტორში კი სოფლის, სატყეო და თევზის მეურნეობაში აღირიცხა.

მონაცემები აჩვენებს, რომ საქართველოში ანაზღაურების დონე მნიშვნელოვნად განსხვავდება როგორც სექტორებს, ისე ეკონომიკური საქმიანობის მიმართულებებს შორის. მომდევნო პერიოდში ამ განსხვავებების შეფასებისთვის მნიშვნელოვანი იქნება არა მხოლოდ საშუალო ხელფასის ზრდა, არამედ მედიანური ანაზღაურების, დასაქმების სტრუქტურისა და შრომის პროდუქტიულობის დინამიკაც.

წყაროები

1. საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. დაქირავებით დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი – სტატისტიკური მონაცემები და მეთოდოლოგია. Geostat – ხელფასების მეთოდოლოგია.

2. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). Average annual wages. OECD Data.

3. International Labour Organization (ILO). Wages and Working Time Statistics – Concepts and Definitions. ILOSTAT.

4. International Monetary Fund (IMF). Public-Private Wage Differentials and Interactions Across Countries and Time. Working Paper No. 2023/064, 2023. IMF.