„იაფიანი ზეთი, წონის შაქარი, ფქვილი, წონის წიწიბურა, ბრინჯი, გაიაფება შეუძლებელია“-იოსებ ღუდუშაური

პარლამენტში სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი კომისიის მეექვსე სამუშაო სხდომაზე საცალო ქსელების წარმომადგენლებმა პირველადი მოხმარების საქონლის ფასებზე, ე.წ. „ქეშბექის“ მექანიზმზე და ადგილობრივი პროდუქციის თაროზე განთავსების პირობებზე იმსჯელეს. „უნივერსამის“ დამფუძნებელმა იოსებ ღუდუშაურმა განაცხადა, რომ ისეთი პროდუქტების, როგორიცაა იაფიანი ზეთი, წონის შაქარი, ფქვილი, წონის წიწიბურა და ბრინჯი, გაიაფება რთულად წარმოსადგენია, რადგან ეს კატეგორია უკვე დაბალი ფასნამატით იყიდება, ხოლო სისტემის მკვეთრმა ცვლილებამ შესაძლოა სხვა ჯგუფებში არსებული ბალანსი შეცვალოს. პარლამენტის ოფიციალური მასალებით, კომისია 2026 წლის თებერვლიდან ეტაპობრივად სწავლობს ფასის ფორმირების ჯაჭვს — მწარმოებლებისგან დისტრიბუტორებამდე და საცალო ვაჭრობამდე. (Parliament of Georgia)

მოვლენების აღწერა

მეექვსე სამუშაო სხდომა გაიმართა საქართველოს პარლამენტში, სადაც ამჯერად კომისიის წინაშე საცალო ქსელების ოპერატორები წარდგნენ. სხდომის კონტექსტი უკავშირდება რამდენიმე კვირის განმავლობაში მიმდინარე საპარლამენტო განხილვებს, რომელთა მიზანი სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასების ფორმირების მექანიზმების შესწავლაა. პარლამენტის თანახმად, დროებითი კომისია შეიქმნა იმისთვის, რომ ფასების ჩამოყალიბების პროცესი უფრო გამჭვირვალედ და ობიექტურად შეფასდეს და მოგვიანებით შესაბამისი რეკომენდაციები მომზადდეს. (Parliament of Georgia)

იოსებ ღუდუშაურმა სხდომაზე განაცხადა, რომ პირველადი მოხმარების პროდუქციის ნაწილის გაიაფება, მისი ხედვით, პრაქტიკულად შეუძლებელია, რადგან ეს კატეგორია უკვე ძალიან დაბალი ფასნამატით მუშაობს. მისი განმარტებით, თუ საცალო ქსელებში სხვა, შედარებით მაღალი მარჟის მქონე პროდუქციის გაიაფებაზე გაკეთდება აქცენტი, შესაძლოა შედეგი იყოს ძირითადი მოხმარების პროდუქციის გაძვირება.

მისივე განცხადებით, გარკვეული ცვლილება შეიძლება მოიტანოს იმ შემთხვევამ, თუ დისტრიბუტორებისა და ქსელების ურთიერთობაში ფასდაკლებების ზედა ზღვარი უფრო მკაფიო გახდება. ღუდუშაურის შეფასებით, ასეთ შემთხვევაში ცალკეულ საქონელზე 5-10 პროცენტამდე შემცირება თეორიულად შესაძლებელია, თუმცა ჯამურ ეფექტს ბაზარზე იგი შედარებით ზომიერად აფასებს.

სხდომაზე ღუდუშაურმა ასევე ისაუბრა ადგილობრივი წარმოების მხარდაჭერის საჭიროებაზე და გამოთქვა მოსაზრება, რომ ქართულ პროდუქციას თაროზე გარკვეული წილი უნდა ეთმობოდეს. მისი თქმით, ეს, მისი შეფასებით, ადგილობრივი წარმოების გაძლიერებას შეუწყობდა ხელს. ეს განცხადება კომისიის სხდომაზე გაჟღერებული კერძო პოზიციაა და არა პარლამენტის ან სახელმწიფოს მიერ უკვე მიღებული გადაწყვეტილება.

კონტექსტი და ფონი

პარლამენტის დროებითი კომისია 2026 წლის თებერვალში შეიქმნა. ოფიციალური ინფორმაციით, მისი ამოცანაა სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასების ფორმირების მექანიზმების შესწავლა, პრობლემური ფაქტორების გამოკვეთა და შესაბამისი დასკვნებისა და რეკომენდაციების მომზადება. კომისიის უფლებამოსილების ვადა პარლამენტის მიერ თავდაპირველად სამი თვით განისაზღვრა. (Parliament of Georgia)

კომისიამ მუშაობა ეტაპობრივად წარმართა. 13 თებერვალს მან ადგილობრივი ხილის პროდუქტებისა და წვენების მწარმოებლებს მოუსმინა; 19 თებერვალს — კვებითი პროდუქტების მწარმოებლებს; 25 თებერვალს უკვე დისტრიბუტორებისა და იმპორტიორების წარმომადგენლების მოსმენა დაიწყო; 5 მარტს კი წარმოდგენილი იყვნენ სადისტრიბუციო და საწარმოო კომპანიების წარმომადგენლები, რომლებმაც ფასის ფორმირებაზე მოქმედ ფაქტორებად დაასახელეს საკონსიგნაციო ვადები, მარკეტინგული ხარჯები, საბანკო რესურსი, გარე ფაქტორები და ე.წ. „ქეშბექის“ მექანიზმიც. (Parliament of Georgia)

ამ თანმიმდევრობიდან ჩანს, რომ კომისია ცდილობს ფასის ჯაჭვი სხვადასხვა რგოლიდან დაინახოს. პარლამენტისავე ცნობით, თავმჯდომარე შოთა ბერეკაშვილმა ერთ-ერთ სხდომაზე პირდაპირ მიუთითა, რომ სურსათისა და პირველადი მოხმარების საქონლის ფასის ფორმირებაში სამი ძირითადი რგოლი მონაწილეობს: ადგილობრივი მწარმოებლები, დისტრიბუტორები და იმპორტიორები, ასევე ორგანიზებული და არაორგანიზებული საცალო ვაჭრობა. (Parliament of Georgia)

დეტალები და ფაქტები

იოსებ ღუდუშაურის განცხადებით, პირველადი მოხმარების პროდუქცია, როგორიცაა იაფიანი ზეთი, წონის შაქარი, ფქვილი, წონის წიწიბურა და ბრინჯი, უკვე დაბალი ფასნამატით იყიდება და ამ სეგმენტში დამატებითი გაიაფების სივრცე შეზღუდულია. მისი შეფასებით, ამ კატეგორიაში საცალო ქსელის მარჟა მაქსიმუმ 10 პროცენტის ფარგლებშია, რის გამოც ფასის შემდგომი შემცირება რთულდება.

მისი თქმით, თუ ერთ კატეგორიაში ფასის ხელოვნურად შემცირება მოხდება, ბაზარზე სხვა კატეგორიის საქონელზე შეიძლება საპირისპირო ეფექტი გამოვლინდეს. ამ არგუმენტით ღუდუშაური მიუთითებს, რომ ქსელში სხვადასხვა პროდუქტის ეკონომიკა ერთმანეთთან არის დაკავშირებული და ფასების ცვლილება იზოლირებულად არ მუშაობს.

მან ასევე ახსენა ე.წ. „ქეშბექის“ მექანიზმი. ღუდუშაურის თქმით, თუ ბაზარზე მოქმედი ფასდაკლებები და ფინანსური წახალისებები მკაფიო ზღვარში მოექცევა და განსხვავება, მაგალითად, 20- და 50-პროცენტიან სქემებს შორის შემცირდება, ცალკეულ საქონელზე ფასზე გარკვეული გავლენა შეიძლება გამოჩნდეს. თუმცა მისივე შეფასებით, ჯამურ ჭრილში ასეთი ეფექტი ბაზრის მთლიან სურათს მკვეთრად ვერ შეცვლის.

ადგილობრივ წარმოებაზე საუბრისას ღუდუშაურმა თქვა, რომ ქართულ პროდუქციას საცალო ქსელებში მეტი ადგილი უნდა ეთმობოდეს. ამასთან, ამავე საკითხზე პარლამენტის წინა სხდომების ოფიციალური მასალებიც აჩვენებს, რომ ადგილობრივი მწარმოებლები უკვე მიუთითებდნენ საცალო ქსელებში თაროზე განთავსების სირთულეზე, საოპერაციო ხარჯებზე და გადახდის ვადებზე. 13 თებერვლის სხდომაზე მწარმოებლებმა ყურადღება გაამახვილეს საცალო ქსელებში ადგილობრივი პროდუქციის განთავსებისა და რეალიზებული საქონლის ანაზღაურების თემაზე, ხოლო 19 თებერვლის სხდომაზე კომისიის თავმჯდომარემ განაცხადა, რომ გაყიდვებისა და დისტრიბუციის ხარჯების ზრდა სამომხმარებლო ფასებზეც აისახება. (Parliament of Georgia)

5 მარტის სხდომაზე მოწვეულმა კომპანიებმა ასევე ისაუბრეს იმაზე, რომ გადახდების 60-75-დღიანი ვადები მათ დამატებითი ფინანსური რესურსის მოძიებას აიძულებს, ზოგჯერ კი ბანკის სესხის აღებასაც, რაც საბოლოოდ ხარჯს ზრდის. ამავე შეხვედრაზე აღინიშნა, რომ მაღალ ლოგისტიკურ წილსა და ხანგრძლივ საკონსიგნაციო ვადას ფასის შემცირებაზე პირდაპირი გავლენა აქვს. (Parliament of Georgia)

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

სურსათის მიწოდების ჯაჭვში საცალო ქსელების, დისტრიბუტორებისა და მომწოდებლების ურთიერთობა მხოლოდ საქართველოს საკითხი არ არის. ევროკომისიის ინფორმაციით, ევროკავშირმა აგროსასურსათო ჯაჭვში 16 ტიპის არასამართლიანი სავაჭრო პრაქტიკის წინააღმდეგ სამართლებრივი ჩარჩო შეიმუშავა, რათა შედარებით სუსტი მომწოდებლები დიდი მყიდველების წინაშე დაუცველ მდგომარეობაში არ აღმოჩნდნენ. კომისიის შეფასებით, მსგავსი დისბალანსი შეიძლება გამოიხატოს ერთმხრივი პირობებითა და არაპროპორციული ეკონომიკური რისკის გადატანით. (Agriculture and rural development)

ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციაც მიუთითებს, რომ სურსათის მიწოდების ჯაჭვში კონკურენცია მრავალი ფაქტორით განისაზღვრება — მათ შორის მყიდველის საბაზრო ძალით, მოლაპარაკების პირობებით, ტრანსპორტირების, შენახვისა და შეფუთვის ხარჯებით, ასევე დისტრიბუტორსა და საცალო ვაჭრობას შორის ურთიერთობით. ორგანიზაციის 2024 წლის მასალაში პირდაპირ არის აღნიშნული, რომ ასეთ ჯაჭვში კონკურენციული პრობლემები შესაძლოა წარმოიშვას როგორც საბაზრო კონცენტრაციიდან, ისე მოლაპარაკების ძალის ასიმეტრიიდან. (OECD)

ამ ფონზე, ღუდუშაურის პარლამენტში გამოთქმული მოსაზრებები — მათ შორის ფასდაკლებების ზღვარის, ბაზარზე უპირატესი პოზიციისა და თაროზე ადგილების განაწილების შესახებ — თავსდება იმავე ფართო დისკუსიაში, რომელიც სხვა ქვეყნებშიც მიმდინარეობს: როგორ უნდა შენარჩუნდეს კონკურენცია ისე, რომ არც მომხმარებელი დაზარალდეს და არც მიწოდების ჯაჭვის რომელიმე რგოლი გახდეს არაპროპორციულად ძლიერი.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოს შემთხვევაში დისკუსია განსაკუთრებით მგრძნობიარეა, რადგან ეხება პირველადი მოხმარების საქონელს — იმ პროდუქტებს, რომელთა ფასის მცირე ცვლილებაც კი მომხმარებლის ყოველდღიურ ხარჯზე აისახება. სწორედ ამიტომ, პარლამენტის კომისიის მუშაობა კონცენტრირებულია არა მხოლოდ მწარმოებლის ან დისტრიბუტორის ხარჯებზე, არამედ მთლიან ჯაჭვზე, მათ შორის საცალო მარჟაზეც. (Parliament of Georgia)

ოფიციალური საპარლამენტო მასალები აჩვენებს, რომ ადგილობრივი მწარმოებლები უკვე საუბრობდნენ არათანაბარ კონკურენტულ გარემოზე, იმპორტირებულ ნედლეულზე დამოკიდებულებაზე, გაყიდვებისა და დისტრიბუციის მზარდ ხარჯებზე, ასევე ქსელურ ვაჭრობაში პროდუქციის განთავსების სირთულეებზე. ამ სურათში საცალო ქსელების არგუმენტი — რომ დაბალი მარჟის პირველადი საქონელი სხვა კატეგორიებიდან მიღებული შემოსავლებით ბალანსდება — მიმდინარე განხილვების კიდევ ერთი მხარეა და სწორედ ამ განსხვავებული პოზიციების შეჯერებაა კომისიის ამოცანა. (Parliament of Georgia)

ამ თემაზე მიმდინარე განხილვები მნიშვნელოვანია იმითაც, რომ ისინი უკავშირდება არა მხოლოდ კონკრეტული ბრენდების ფასს, არამედ საცალო ბაზრის მოწყობის პრინციპს: როგორ ნაწილდება ხარჯი მწარმოებელს, დისტრიბუტორსა და მარკეტს შორის და საბოლოოდ სად ჩნდება მომხმარებლისთვის ყველაზე დიდი საფასო წნეხი. ამ პროცესის შემდგომ განვითარებას ქართული მედია, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge, სავარაუდოდ კვლავ ყურადღებით დააკვირდება.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

იოსებ ღუდუშაურის განცხადება პარლამენტის სხდომაზე აჩვენებს, რომ საცალო ბაზრის მონაწილეები პირველადი მოხმარების საქონლის ფასის შემცირების შესაძლებლობას შეზღუდულად ხედავენ და არსებულ მოდელს პროდუქციის სხვადასხვა კატეგორიას შორის ფინანსური ბალანსის საშუალებად განიხილავენ. ამავე დროს, მისი გამოსვლიდან ჩანს, რომ დისკუსია მხოლოდ მარჟის საკითხს არ ეხება და მოიცავს დისტრიბუტორების ფასდაკლებებს, გადახდის ვადებს, თაროზე წვდომას და ადგილობრივი წარმოების პოზიციასაც.

საპარლამენტო განხილვების აქამდე ცნობილი მასალები მიუთითებს, რომ სხვადასხვა რგოლი ფასის ზრდის მიზეზებს განსხვავებულად აღწერს, თუმცა პრობლემური თემები ნაწილობრივ იკვეთება: მაღალი საოპერაციო ხარჯები, საკრედიტო რესურსზე დამოკიდებულება, მარკეტინგული გადასახდელები, გადახდის დაგვიანება და სავაჭრო პირობების ასიმეტრია. ამდენად, კომისიის საბოლოო შეფასების მნიშვნელობა სწორედ იმაში იქნება, რამდენად შეძლებს იგი ამ ურთიერთდაკავშირებული ფაქტორების ერთმანეთისგან გამიჯვნას და სისტემური სურათის წარმოჩენას. (Parliament of Georgia)

წყაროები

1. საქართველოს პარლამენტი. პარლამენტში სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი კომისია შეიქმნება [ინტერნეტი]. 2026 Feb 2 [ციტირებულია 2026 Mar 11]. ხელმისაწვდომია: https://www.parliament.ge/media/news/parlamentshi-sasursato-produktsiis-medikamentebisa-da-satsvavis-fastsarmokmnis-strukturis-shemstsavleli-droebiti-komisia-sheikmneba
2. Parliament of Georgia. Structure of Food Products, Medicines, and Fuel Pricing Discussed by the Commission [Internet]. 2026 Feb 25 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.parliament.ge/en/media/news/sasursato-produktsiis-medikamentebisa-da-satsvavis-fastsarmokmnis-strukturis-shemstsavleli-sakartvelos-parlamentis-droebiti-komisia-agrdzelebs-sasursato-produktsiis-fastsarmokmnis
3. Parliament of Georgia. Producers of Food Products Were Heard at the Sitting of the Interim Commission Studying the Structure of Price Formation for Food Products, Medicines, and Fuel [Internet]. 2026 Feb 19 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.parliament.ge/en/print/news/sasursato-produktsiis-medikamentebisa-da-satsvavis-fastsarmokmnis-strukturis-shemstsavleli-parlamentis-droebiti-komisiis-skhdomaze-kvebiti-produktebis-mtsarmoeblebs-mousmines
4. Parliament of Georgia. The Interim Commission of the Parliament of Georgia Studying the Structure of Price Formation of Food Products, Medicines and Fuel, heard the Producers of Fruit Products and Juices [Internet]. 2026 Feb 13 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.parliament.ge/en/media/news/sasursato-produktsiis-medikamentebisa-da-satsvavis-fastsarmokmnis-strukturis-shemstsavleli-sakartvelos-parlamentis-droebiti-komisiis-skhdomaze-khil-produktebis-da-tsvenebis
5. Parliament of Georgia. Representatives of Six Companies Heard at the Session of the Interim Commission Studying the Pricing Structure of Food Products, Medicines, and Fuel [Internet]. 2026 Mar 5 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.parliament.ge/en/print/news/sasursato-produktsiis-medikamentebisa-da-satsvavis-fastsarmokmnis-strukturis-shemstsavleli-parlamentis-droebiti-komisiis-skhdomaze-ekvsi-kompaniis-tsarmomadgenlebs-mousmines
6. European Commission. Unfair trading practices in the agri-food supply chain [Internet]. [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/agri-food-supply-chain/unfair-trading-practices_en
7. European Commission. Commission carried out evaluation of the Directive on unfair trading practices [Internet]. 2025 Dec 1 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://agriculture.ec.europa.eu/media/news/commission-carried-out-evaluation-directive-unfair-trading-practices-2025-12-01_en
8. OECD. Competition in the food supply chain [Internet]. 2024 Nov 21 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.oecd.org/en/publications/2024/11/competition-in-the-food-supply-chain_08e34da9.html
9. OECD. Competition issues in the food chain industry [Internet]. [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.oecd.org/en/publications/competition-issues-in-the-food-chain-industry_09b968a9-en.html