საქართველოში სააფთიაქო ქსელებში თავის მოვლის საშუალებების ფასების ზრდა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს მედიკამენტებზე სახელმწიფოს მიერ დაწესებულ რეფერენტულ ფასებთან, რის შედეგადაც კომპანიები ცდილობენ დაკარგული შემოსავლების ნაწილობრივ კომპენსირებას სხვა პროდუქციის მარჟის გაზრდით. ამის შესახებ საქართველოს ფარმაცევტთა ასოციაციის წევრმა ლევან გოგიბერიძემ რადიო „პალიტრას“ გადაცემაში „თქვენი დრო“ განაცხადა.
მოვლენების აღწერა
ლევან გოგიბერიძის განცხადებით, საქართველოში რეალიზდება 11 ათასზე მეტი დასახელების მედიკამენტი, რომელთაგან 7 ათასზე მეტზე მოქმედებს სახელმწიფოს მიერ დადგენილი რეფერენტული ფასები. ეს მექანიზმი განსაზღვრავს მაქსიმალურ ზღვარს, რომლის ზემოთაც აფთიაქებს მედიკამენტის ფასის დაწესების უფლება არ აქვთ.
მისივე განმარტებით, აღნიშნულმა რეგულაციამ მნიშვნელოვნად შეამცირა აფთიაქების შემოსავალი მედიკამენტების რეალიზაციიდან, რის შედეგადაც კომპანიები იძულებული გახდნენ, ფინანსური ბალანსი სხვა პროდუქციის, მათ შორის თავის მოვლის საშუალებების, ფასების ზრდით დაებალანსებინათ.
„როდესაც მედიკამენტებზე ზღვარი დაწესებულია, აფთიაქებს აღარ რჩებათ ის მოგება, რაც მათი ოპერირებისათვის აუცილებელია. შესაბამისად, კომპანიები ცდილობენ კომპენსაცია სხვა მიმართულებით მიიღონ,“ — განაცხადა გოგიბერიძემ.
კონტექსტი და ფონი
რეფერენტული ფასების სისტემა საქართველოში მედიკამენტებზე ეტაპობრივად დაინერგა ბოლო წლებში, როგორც სახელმწიფოს ერთ-ერთი ინსტრუმენტი მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის გასაუმჯობესებლად და ფასების სტაბილიზაციის უზრუნველსაყოფად. ამ სისტემის მიზანია, მედიკამენტების ღირებულება უფრო ხელმისაწვდომი გახდეს მოსახლეობის ფართო ფენებისთვის და შემცირდეს ფინანსური ბარიერები მკურნალობაზე წვდომისას.
რეფერენტული ფასი განისაზღვრება საერთაშორისო შედარებითი ანალიზის საფუძველზე და წარმოადგენს მაქსიმალურ ზღვარს, რომლის ფარგლებში აფთიაქებს შეუძლიათ მედიკამენტის რეალიზაცია. ეს მექანიზმი ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებში, მედიკამენტების ფასების რეგულირების მიზნით.
თუმცა, რეგულაციის გავლენა ვრცელდება მხოლოდ სამკურნალო საშუალებებზე და არ მოიცავს თავის მოვლის პროდუქტებს, როგორიცაა კოსმეტიკა, ჰიგიენური საშუალებები და სხვა მსგავსი პროდუქცია.
დეტალები და ფაქტები
ლევან გოგიბერიძის თქმით, თავის მოვლის საშუალებები არ მიეკუთვნება სოციალურ კატეგორიას, შესაბამისად, მათი ფასების რეგულირება პირდაპირ სახელმწიფოს კომპეტენციაში არ შედის. ეს პროდუქტები ბაზარზე თავისუფალი ფასების პირობებში იყიდება და მათი ღირებულება დამოკიდებულია ბაზრის მოთხოვნა-მიწოდების პრინციპებზე, იმპორტის ხარჯებზე და კომპანიების ფასობრივ პოლიტიკაზე.
მისივე შეფასებით, საქართველოს მცირე ბაზრის ზომა ასევე გავლენას ახდენს ფასებზე. მცირე ბაზრის პირობებში პროდუქციის იმპორტი შედარებით მაღალი ხარჯებით ხორციელდება, რაც საბოლოო ფასზე აისახება.
გოგიბერიძემ აღნიშნა, რომ აფთიაქებისთვის მნიშვნელოვანია ფინანსური მდგრადობის შენარჩუნება, რაც მოიცავს თანამშრომლების ხელფასების, ოპერაციული ხარჯებისა და სხვა ფინანსური ვალდებულებების დაფარვას. მისი თქმით, როდესაც მედიკამენტებზე მოგების მარჟა რეგულაციით იზღუდება, კომპანიები ცდილობენ სხვა პროდუქტებზე არსებული მარჟის გადახედვას.
ამასთან, მან აღნიშნა, რომ თავის მოვლის საშუალებები განსხვავებული ფასის კატეგორიაშია წარმოდგენილი და მომხმარებლებს აქვთ არჩევანის შესაძლებლობა სხვადასხვა ფასის პროდუქციას შორის.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მედიკამენტებზე რეფერენტული ფასების სისტემა ფართოდ გამოიყენება ევროპის ქვეყნებში, სადაც ის წარმოადგენს ერთ-ერთ ძირითად ინსტრუმენტს ფარმაცევტული ბაზრის რეგულირებისთვის და მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის გასაუმჯობესებლად [1].
ევროპის ბევრ ქვეყანაში თავის მოვლის საშუალებები რეგულირების ნაკლებად მკაცრ რეჟიმში ექცევა და მათი ფასები თავისუფალი ბაზრის პირობებში ყალიბდება. თუმცა, ზოგიერთ ქვეყანაში მოქმედებს კონკურენციის მაღალი დონე და დიდი ბაზრის მოცულობა, რაც ფასების შედარებით დაბალ დონეზე შენარჩუნებას უწყობს ხელს.
საქართველოსგან განსხვავებით, უფრო დიდი ბაზრების მქონე ქვეყნებში იმპორტის ხარჯები ერთეულ პროდუქტზე შედარებით დაბალია, რაც საბოლოო ფასზეც აისახება.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ფარმაცევტული ბაზარი მცირე ზომისაა, რაც გავლენას ახდენს როგორც მედიკამენტების, ისე თავის მოვლის საშუალებების ფასებზე. მცირე ბაზრის პირობებში იმპორტიორებსა და სააფთიაქო ქსელებს შედარებით მაღალი ლოგისტიკური და ოპერაციული ხარჯების გაწევა უწევთ.
ამასთან, მედიკამენტებზე რეფერენტული ფასების დანერგვამ მნიშვნელოვნად შეცვალა ბაზრის სტრუქტურა და კომპანიების ფინანსური მოდელი. როგორც ლევან გოგიბერიძემ აღნიშნა, თავის მოვლის საშუალებები წარმოადგენს ერთ-ერთ მიმართულებას, სადაც ფასების კორექტირება შესაძლებელია.
საზოგადოებრივი ინტერესიდან გამომდინარე, ფარმაცევტული ბაზრის რეგულაციებისა და ფასების საკითხი აქტიურად განიხილება როგორც პროფესიულ, ისე საჯარო სივრცეში, მათ შორის საინფორმაციო პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
მედიკამენტებზე რეფერენტული ფასების დანერგვამ ხელი შეუწყო სამკურნალო საშუალებების ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას, თუმცა ამავე დროს შეცვალა ფარმაცევტული კომპანიების ფინანსური გარემო. თავის მოვლის საშუალებების ფასების ზრდა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ბაზრის ადაპტაციის პროცესთან, რომლის ფარგლებშიც კომპანიები ცდილობენ ოპერაციული მდგრადობის შენარჩუნებას.
ფასების დინამიკა დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორზე, მათ შორის ბაზრის ზომაზე, რეგულაციებზე, იმპორტის ხარჯებზე და კონკურენციის დონეზე. აღნიშნული საკითხი რჩება ეკონომიკური და რეგულაციური პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად.
წყაროები
- World Health Organization. WHO guideline on country pharmaceutical pricing policies. Geneva: WHO; 2020. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2020.1
