ესპანეთის სანაპიროსთან, გიბრალტარის სრუტეში, მკვლელი ვეშაპების ჯგუფმა, რომელიც ბოლო წლებია გემებს ეჯახება, ერთმანეთთან ურთიერთობისთვის უნიკალური ბგერითი სისტემა შეიმუშავა. მეცნიერებმა ვიდეომასალაზე დააფიქსირეს, თუ როგორ გადასცემს ხროვის ლიდერი ინფორმაციას სხვა ვეშაპებს სპეციალური ხმების საშუალებით, რაც ადასტურებს, რომ ჯგუფს საკუთარი, აქამდე უცნობი საკომუნიკაციო ფორმა აქვს. აღმოჩენა მნიშვნელოვანია როგორც ზღვის ბიოლოგიისთვის, ისე ცხოველთა ქცევის კვლევისთვის, რადგან მსგავსი ფენომენი მანამდე დეტალურად აღწერილი არ ყოფილა.
მოვლენების აღწერა
მკვლელი ვეშაპების ხროვის ლიდერი, სახელად თეთრი გლედისი, 2020 წლიდან მოყოლებული რეგულარულად ფიქსირდება გიბრალტარის სრუტეში, სადაც ის სხვა ვეშაპებთან ერთად გემებს ეჯახება. ეს ქცევა არაერთხელ გახდა მეცნიერებისა და მეზღვაურების ყურადღების საგანი. ბოლო დაკვირვებებისას მკვლევრებმა ვიდეოზე გადაიღეს, თუ როგორ იყენებს ხროვის წინამძღოლი კონკრეტულ ბგერებს, რათა თანამოძმეებთან კოორდინაცია მოახდინოს.
დაფიქსირებული მასალა აჩვენებს, რომ ბგერები გამოიყენება არა ქაოსურად, არამედ კონკრეტულ სიტუაციებში, რაც მიუთითებს მათ ფუნქციურ დატვირთვაზე. მეცნიერების შეფასებით, ეს შეიძლება იყოს ინფორმაციის გადაცემის ფორმა, რომელიც ჯგუფურ ქცევას მართავს.
კონტექსტი და ფონი
მკვლელი ვეშაპები, როგორც წესი, ცნობილია რთული სოციალური სტრუქტურითა და ხმოვანი კომუნიკაციით. სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ხროვებს განსხვავებული „დიალექტებიც“ კი აქვთ, თუმცა ესპანეთის სანაპიროსთან დაფიქსირებული ბგერები მანამდე აღწერილ არცერთ კატეგორიას არ შეესაბამება.
გიბრალტარის სრუტე წარმოადგენს ინტენსიური საზღვაო მოძრაობის ზონას, სადაც გემების ხშირი გადაადგილება ცხოველთა ქცევაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. სწორედ ამ გარემოში გაჩნდა კითხვა, უკავშირდება თუ არა ვეშაპების აგრესიული ქცევა გარემო ფაქტორებს, ხმაურით დაბინძურებას ან სხვა სტრესორებს.
დეტალები და ფაქტები
კვლევის ფარგლებში მეცნიერებმა მკვლელი ვეშაპების კომუნიკაციაში ოთხი განსხვავებული ბგერა გამოყვეს. ეს ხმები არ ჰგავს აქამდე ცნობილ არცერთ ვეშაპის ვოკალიზაციას. სპეციალისტების თქმით, ბგერების სტრუქტურა და გამოყენების კონტექსტი მიუთითებს, რომ ისინი მიზანმიმართულ კომუნიკაციას ემსახურება.
ესპანური კვლევითი ორგანიზაცია CIRCE-ის პრეზიდენტმა, რენო დე სტეფანისმა აღნიშნა, რომ მკვლელი ვეშაპები დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდნენ შედარებით ჩუმ ცხოველებად. მისი განმარტებით, ახალი დაკვირვებები ამ წარმოდგენას არსებითად ცვლის და აჩვენებს, რომ მათი ხმოვანი ქცევა ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე აქამდე მიიჩნეოდა.
მისივე თქმით, აღმოჩენას აქვს კულტურული მნიშვნელობაც, რადგან ვეშაპების თითოეულ ხროვას შეიძლება საკუთარი უნიკალური საკომუნიკაციო მახასიათებლები ჰქონდეს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ჩატარებული კვლევები ადასტურებს, რომ ზღვის ძუძუმწოვრებს შორის კომუნიკაცია ხშირად კულტურულად გადაცემადია და თაობიდან თაობას გადაეცემა. მკვლელი ვეშაპების შემთხვევაში ცნობილია განსხვავებული ნადირობის სტრატეგიები და ქცევითი მოდელები, რომლებიც კონკრეტულ ჯგუფებს ახასიათებს.
სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ ესპანეთის სანაპიროსთან დაფიქსირებული უნიკალური ბგერები შესაძლოა მიუთითებდეს ახალი ქვეჯგუფის ჩამოყალიბებაზე ან გარემო პირობებზე ადაპტაციის პროცესზე. მსგავსი აღმოჩენები საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი ავსებს ცოდნას ცხოველთა ევოლუციური და სოციალური ქცევის შესახებ.
საქართველოს კონტექსტი
მიუხედავად იმისა, რომ მკვლელი ვეშაპები საქართველოს აკვატორიაში არ ბინადრობენ, მსგავსი კვლევები მნიშვნელოვანია ქვეყნისთვისაც, როგორც საზღვაო ბიომრავალფეროვნების დაცვის გლობალური დღის წესრიგის ნაწილი. ცხოველთა ქცევის უკეთ გააზრება ხელს უწყობს გარემოსდაცვითი პოლიტიკის განვითარებას და საერთაშორისო სამეცნიერო თანამშრომლობას.
მსგავსი თემები ხშირად შუქდება საერთაშორისო და ადგილობრივ მედიაში, მათ შორის საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, რაც საზოგადოებას საშუალებას აძლევს, გაეცნოს უახლეს სამეცნიერო აღმოჩენებს და გარემოსდაცვით საკითხებს.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
მკვლელი ვეშაპების მიერ უნიკალური ბგერითი სისტემის გამოყენება მიუთითებს, რომ მათი სოციალური და საკომუნიკაციო ქცევა უფრო რთულია, ვიდრე აქამდე იყო ცნობილი. აღმოჩენა მეცნიერებს საშუალებას აძლევს, ახალი კუთხით შეისწავლონ გემებთან შეჯახების მიზეზები და ვეშაპების ადაპტაცია ინტენსიურ საზღვაო გარემოში. არსებული მონაცემები ადასტურებს, რომ კვლევები ამ მიმართულებით გაგრძელდება და შესაძლოა მომავალში უფრო ფართო სურათიც გამოიკვეთოს.
წყაროები
- CIRCE Research Organisation. Orca behaviour and communication studies.
- De Stephanis R. Observations on killer whale vocalisation near the Strait of Gibraltar.
