საქართველოს პარლამენტში სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასწარმოქმნის სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი საგამოძიებო კომისიის მეექვსე სამუშაო სხდომაზე საცალო ვაჭრობის სექტორის წარმომადგენლებმა ოპერაციული ხარჯების ზრდის საკითხზე ისაუბრეს. სხდომაზე მაღაზიათა ქსელის „ზღაპარი“ დირექტორმა თამარ უდესიანმა აღნიშნა, რომ კომპანიებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფინანსურ გამოწვევად თანამშრომლების ავადმყოფობის ბიულეტენების საკითხი იქცა, რადგან ზოგიერთ შემთხვევაში, მისი თქმით, თანამშრომლებს მცირე დაზიანების შემთხვევაშიც შეუძლიათ ბიულეტენის წარმოდგენა, რაც კომპანიებისთვის დამატებით ხარჯებს იწვევს. საკითხი განხილულ იქნა უფრო ფართო დისკუსიის ფარგლებში, რომელიც ქვეყანაში საცალო ბაზრის სტრუქტურასა და ფასების ფორმირების პროცესს ეხება.
მოვლენების აღწერა
საქართველოს პარლამენტში მიმდინარე საგამოძიებო პროცესის ფარგლებში გამართულ შეხვედრაზე საცალო ქსელების წარმომადგენლებმა კომისიას ინფორმაცია მიაწოდეს საოპერაციო ხარჯების სტრუქტურის შესახებ. აღნიშნული კომისია სწავლობს სასურსათო პროდუქციის, მედიკამენტებისა და საწვავის ფასების ფორმირების მექანიზმებს და ცდილობს განსაზღვროს, რა ფაქტორები მოქმედებს ფასებზე ქვეყნის ბაზარზე.
კომისიის მეექვსე სხდომაზე სიტყვით გამოსვლისას მაღაზიათა ქსელის „ზღაპარი“ დირექტორმა თამარ უდესიანმა განმარტა, რომ კომპანიებისთვის ხარჯების ზრდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორი თანამშრომელთა ავადმყოფობის ბიულეტენებია. მისი თქმით, არსებული პრაქტიკის მიხედვით თანამშრომელს შეუძლია ბიულეტენი წარმოადგინოს შედარებით მცირე დაზიანების შემთხვევაშიც.
უდესიანმა აღნიშნა, რომ კომპანია არ უარყოფს ავადმყოფობის რეალური შემთხვევების ანაზღაურების აუცილებლობას, თუმცა მისი შეფასებით, ზოგჯერ ჩნდება სანდოობის საკითხი — რამდენად შეესაბამება კონკრეტული ბიულეტენი რეალურ სამედიცინო მდგომარეობას და რამდენად სწორად არის იგი გაცემული.
მისივე თქმით, კომპანიას გარკვეულ შემთხვევებში ბიულეტენების გასაჩივრებაც მოუწია. დირექტორმა კომისიის წევრებს ასევე განუცხადა, რომ სურვილის შემთხვევაში კომპანიას შეუძლია წარმოადგინოს სტატისტიკური მონაცემები იმის შესახებ, რამდენი ბიულეტენი გაიცა თანამშრომლებზე და რამდენი მათგანი ანაზღაურდა.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოს პარლამენტში ფასების ფორმირების სტრუქტურის შემსწავლელი დროებითი საგამოძიებო კომისია 2026 წლის დასაწყისში შეიქმნა. მისი მიზანია შეისწავლოს, როგორ ყალიბდება ფასები ძირითად სამომხმარებლო პროდუქტებზე და რა როლი აქვთ ამ პროცესში სხვადასხვა ეკონომიკურ ფაქტორს — მათ შორის წარმოებას, იმპორტს, დისტრიბუციასა და საცალო ვაჭრობას.
კომისიის მუშაობა მოიცავს მთელ ჯაჭვს, რომელიც პროდუქტის წარმოებიდან მომხმარებლამდე მისვლას გულისხმობს. ამ პროცესში მონაწილეობენ როგორც მწარმოებლები, ასევე იმპორტიორები, სადისტრიბუციო კომპანიები და საცალო ვაჭრობის ქსელები.
კომისიის მიზანია არა მხოლოდ ფასების არსებული სტრუქტურის აღწერა, არამედ იმის გარკვევა, თუ რამდენად არსებობს კონკურენცია ბაზარზე, რა ხარჯები მოქმედებს საბოლოო ფასზე და როგორია სხვადასხვა ეკონომიკური სექტორის ურთიერთკავშირი.
აღნიშნული პროცესის შესახებ დამატებითი ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება ქართულ საინფორმაციო სივრცეშიც, მათ შორის პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge, სადაც წარმოდგენილია მიმდინარე ეკონომიკური და სოციალური საკითხების ანალიზი.
დეტალები და ფაქტები
პარლამენტის საგამოძიებო კომისიის სხდომაზე თამარ უდესიანმა ოპერაციული ხარჯების რამდენიმე ძირითადი მიმართულება გამოყო. მისი თქმით, ბიულეტენების გარდა მნიშვნელოვან ხარჯს წარმოადგენს კომუნალური გადასახადებიც, რომლებიც საცალო ვაჭრობის ობიექტებისთვის მნიშვნელოვანი ფინანსური ტვირთია.
დირექტორის განცხადებით, ოპერაციულ ხარჯებში ასევე შედის სხვადასხვა სახის დანაკარგი, რომელიც დაკავშირებულია არასრულწლოვანთა მიერ მაღაზიებში პროდუქციის გატანასთან. მისი თქმით, გარკვეული შემთხვევები არსებობს, როდესაც არასრულწლოვნები მაღაზიებს დღის განმავლობაში რამდენჯერმეც სტუმრობენ და პროდუქციას იღებენ შესაბამისი ანაზღაურების გარეშე.
მისი განმარტებით, მსგავსი შემთხვევები საცალო სექტორში პერიოდულად ფიქსირდება და კომპანიებისთვის დამატებით ფინანსურ დანაკარგს იწვევს.
კომისიის წევრის, შოთა ბერეკაშვილის კითხვას, თუ სად ხედავდა კომპანია ხარჯების ოპტიმიზაციის შესაძლებლობას, უდესიანმა უპასუხა, რომ აღნიშნული საკითხები — ბიულეტენები, კომუნალური ხარჯები და დანაკარგები — სწორედ იმ მიმართულებებს წარმოადგენს, სადაც კომპანიებს ყველაზე მეტი ფინანსური დატვირთვა აქვთ.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
შრომითი უფლებების სისტემაში ავადმყოფობის ბიულეტენის მექანიზმი მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში მოქმედებს. საერთაშორისო პრაქტიკაში მისი მიზანია უზრუნველყოს თანამშრომელთა სოციალური დაცვა იმ პერიოდში, როდესაც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მუშაობა შეუძლებელია.
შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის მიხედვით, ავადმყოფობის შვებულების სისტემა წარმოადგენს სოციალური დაცვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს, რომელიც თანამშრომელს აძლევს შესაძლებლობას ჯანმრთელობის პრობლემის შემთხვევაში დროებით დატოვოს სამუშაო ადგილი შემოსავლის სრულად ან ნაწილობრივ შენარჩუნებით [1].
სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებულია როგორც ბიულეტენის გაცემის წესები, ასევე ანაზღაურების მექანიზმები. ზოგიერთ ქვეყანაში ბიულეტენის ანაზღაურებას სრულად სახელმწიფო სოციალური დაზღვევის სისტემა უზრუნველყოფს, ხოლო სხვაგან გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ხარჯს დამსაქმებელი ფარავს.
ამ სისტემის ეფექტიანობა ხშირად დამოკიდებულია სამედიცინო კონტროლისა და ადმინისტრაციული მონიტორინგის ხარისხზე. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ბიულეტენების არასათანადო გამოყენების თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია გამჭვირვალე პროცედურები და მკაფიო სამედიცინო კრიტერიუმები [2].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ავადმყოფობის ბიულეტენის სისტემა რეგულირდება შრომითი კანონმდებლობითა და სოციალური დაცვის შესაბამისი წესებით. თანამშრომლებს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო შეუძლიათ დროებითი შრომისუუნარობის დადასტურება სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაცემული დოკუმენტით.
დამსაქმებლებისა და თანამშრომლების ურთიერთობაში აღნიშნული მექანიზმი მნიშვნელოვან სოციალურ ინსტრუმენტად განიხილება, თუმცა ბიზნესის წარმომადგენლები პერიოდულად აღნიშნავენ, რომ გარკვეულ შემთხვევებში სისტემა დამატებით ფინანსურ ტვირთსაც ქმნის კომპანიებისთვის.
საგამოძიებო კომისიის სხდომებზე მიმდინარე განხილვები სწორედ ამგვარი ეკონომიკური და ადმინისტრაციული ფაქტორების შესწავლას ემსახურება. კომისია ცდილობს შეისწავლოს, როგორ აისახება სხვადასხვა ტიპის ხარჯი — მათ შორის შრომითი ხარჯები — პროდუქციის საბოლოო ფასზე.
კომისიის მუშაობის ფარგლებში უკვე გაიმართა რამდენიმე შეხვედრა სხვადასხვა სექტორის წარმომადგენლებთან. თავდაპირველად კომისიამ მოუსმინა კვერცხის, რძის, ხორცპროდუქტების, ხილ-ბოსტნეულის, წვენების, ჯემების, პურისა და ტკბილეულის მწარმოებლებს.
შემდგომ შეხვედრებზე მონაწილეობდნენ საშუალო იმპორტიორ-დისტრიბუტორები, რომელთა წლიური ბრუნვა 100 მილიონ ლარზე ნაკლებია. მოგვიანებით კი კომისიის წინაშე მსხვილი სადისტრიბუციო კომპანიების წარმომადგენლებიც წარდგნენ.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოს პარლამენტში მიმდინარე საგამოძიებო პროცესის ფარგლებში სხვადასხვა ეკონომიკური სექტორის წარმომადგენლების მოსმენა მიზნად ისახავს ფასების ფორმირების სრული ჯაჭვის ანალიზს. საცალო ვაჭრობის წარმომადგენლების განცხადებით, ოპერაციული ხარჯების ზრდა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს, რომელიც ბიზნესის საქმიანობაზე გავლენას ახდენს.
კომისიის წინაშე წარმოდგენილი ინფორმაცია ასახავს როგორც შრომითი ხარჯების, ასევე სხვა ადმინისტრაციული და საოპერაციო დანახარჯების მნიშვნელობას საცალო სექტორში. განხილვები ასევე მიუთითებს იმაზე, რომ ეკონომიკური პროცესების შეფასება მოითხოვს მრავალმხრივ ანალიზს, რომელიც მოიცავს როგორც სოციალური დაცვის მექანიზმებს, ასევე ბიზნესის საოპერაციო გარემოს.
კომისიის საქმიანობა, არსებული ინფორმაციით, სავარაუდოდ აპრილის ბოლომდე გაგრძელდება, რის შემდეგაც მოსალოდნელია საბოლოო ანგარიშის მომზადება, სადაც წარმოდგენილი იქნება ბაზრის სტრუქტურისა და ფასების ფორმირების პროცესის შეფასება.
წყაროები
- International Labour Organization. Sick leave and sickness benefit schemes: international overview.
https://www.ilo.org - World Health Organization. Social protection and labour policies related to sickness absence.
https://www.who.int
