ბოლო პერიოდში ვხედავ არაერთი ჩემი კოლეგის განცხადებას, თითქოს ვადაგასული მედიკამენტების გამოყენება შესაძლებელია და ზოგჯერ „უსაფრთხოც“ კი არის.
როგორც ექიმი და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტი, ამ პოზიციას კატეგორიულად არ ვეთანხმები — არა ემოციურად, არამედ მკაფიო სამეცნიერო და სამართლებრივი არგუმენტებით.
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე (MD, MPH, PhD)
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
რას ნიშნავს მედიკამენტის ვარგისობის ვადა სინამდვილეში?
მედიკამენტის ვარგისობის ვადა არის მწარმოებლისა და რეგულატორის ოფიციალური გარანტია, რომ ამ თარიღამდე პრეპარატი ინარჩუნებს:
• სრულ სამკურნალო სიძლიერეს
• ქიმიურ და ფიზიკურ სტაბილურობას
• უსაფრთხოებას სწორი შენახვის პირობებში
ვადის გასვლის შემდეგ ეს გარანტია აღარ მოქმედებს და არც მწარმოებელი, არც სახელმწიფო აღარ იღებს პასუხისმგებლობას პრეპარატის ეფექტსა და უსაფრთხოებაზე [1,2].
კვლევა არ ნიშნავს რეკომენდაციას პაციენტისთვის
დიახ, არსებობს კვლევები, სადაც ნაჩვენებია, რომ ზოგიერთი ტაბლეტური მედიკამენტი ლაბორატორიულ პირობებში ვადის გასვლის შემდეგაც ინარჩუნებს აქტიური ნივთიერების ნაწილს [3,4].
მაგრამ ეს კვლევები:
• ტარდებოდა სახელმწიფო მარაგებზე
• მკაცრად კონტროლირებად პირობებში
• კონკრეტულ პარტიებზე
• არ ითვალისწინებდა ინდივიდუალურ კლინიკურ რისკს
ამ შედეგების მოსახლეობაზე გადატანა დაუშვებელია [2].
რატომ არის „დაქვეითებული ეფექტი“ სერიოზული საფრთხე?
პრობლემა არ არის მხოლოდ მოწამვლა.
ვადაგასულმა მედიკამენტმა შეიძლება:
• ვერ უზრუნველყოს საჭირო თერაპიული ეფექტი
• გამოიწვიოს მკურნალობის წარუმატებლობა
• გააუარესოს დაავადების მიმდინარეობა
ეს განსაკუთრებით საშიშია:
• გულის დაავადებებისას
• დიაბეტის დროს
• ეპილეფსიისას
• ინფექციების მკურნალობისას
• გადაუდებელ სიტუაციებში
არაეფექტური წამალი შესაძლოა კლინიკურად ისეთივე სახიფათო იყოს, როგორც არასწორი მკურნალობა [1,3].
ყველა მედიკამენტი ერთნაირი არ არის
განსაკუთრებით მაღალი რისკის შემცველია ვადაგასული:
• სითხეები და სუსპენზიები
• თვალის წვეთები
• ინექციები
• ჰორმონული და ბიოლოგიური პრეპარატები
აქ უკვე საუბარია არა მხოლოდ ეფექტზე, არამედ სტერილობისა და ინფექციის რეალურ რისკზე [1,5].
რას ამბობს საქართველოს კანონმდებლობა?
საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით („მედიკამენტებისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონი), ვადაგასული სამკურნალო საშუალება მიიჩნევა არაკონდინციურად და მისი გამოყენება, რეალიზაცია ან გავრცელება დაუშვებელია. ვარგისობის ვადის გასვლის შემდეგ მედიკამენტი კარგავს რეგისტრირებულ სტატუსს და ექვემდებარება ამოღებასა და განადგურებას. შესაბამისად, საქართველოში ვადაგასული მედიკამენტი არ განიხილება როგორც უსაფრთხო სამკურნალო საშუალება კლინიკურ პრაქტიკაში [7].
ჩემი პროფესიული პოზიცია
• ვადაგასული მედიკამენტი არ არის რეკომენდირებული რეგულარული გამოყენებისთვის
• კვლევითი გამონაკლისები არ წარმოადგენს სამედიცინო ინსტრუქციას მოსახლეობისთვის
• გადაუდებელ ვითარებაში გადაწყვეტილებას იღებს ექიმი, არა სოციალური ქსელი
• მედიკამენტის უსაფრთხოება იწყება ვარგისობის ვადის პატივისცემით
კითხვები და პასუხები (Q&A)
შეიძლება თუ არა ვადაგასული წამლის მიღება, თუ სხვა გზა არ მაქვს?
გადაუდებელ სიტუაციაში გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ექიმმა. თვითნებური გამოყენება არ არის რეკომენდირებული [1].
მართალია, რომ ვადაგასული წამლები არ არის ტოქსიკური?
ტოქსიკურობა იშვიათია, მაგრამ პრობლემა ხშირად არის არაეფექტურობა, რაც კლინიკურად არანაკლებ საშიშია [3].
ყველა მედიკამენტი ერთნაირად სტაბილურია?
არა. განსაკუთრებით არასტაბილურია სითხეები, თვალის წვეთები, ინექციები და ბიოლოგიური პრეპარატები [1,5].
არსებობს შემთხვევა, როცა ვადაგასულმა წამალმა ზიანი გამოიწვია?
ისტორიულად აღწერილია თირკმლის დაზიანების შემთხვევები დეგრადირებული ტეტრაციკლინის გამოყენებისას [6].
რატომ არ უნდა ვენდოთ სახლში შენახულ ვადაგასულ წამალს?
სითბო, ნესტი, სინათლე და არასწორი შენახვა აჩქარებს პრეპარატის დაშლას [1,2].
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
წყაროები
1. U.S. Food and Drug Administration. Don’t be tempted to use expired medicines [Internet]. Silver Spring (MD): FDA; 2024 Oct 31 [cited 2025 Dec 12]. Available from: https://www.fda.gov/…/dont-be-tempted-use-expired-medicines
2. U.S. Food and Drug Administration. Expiration dating extension (Shelf-Life Extension Program – SLEP) [Internet]. Silver Spring (MD): FDA; 2023 [cited 2025 Dec 12]. Available from: https://www.fda.gov/…/mcm-legal…/expiration-dating-extension
3. Cantrell L, Suchard JR, Wu A, Gerona R. Stability of active ingredients in long-expired prescription medications. Arch Intern Med. 2012;172(21):1685–1687. doi:10.1001/archinternmed.2012.4501
4. Diven DG. Extending drug shelf life: Just makes sense. Mayo Clin Proc. 2015;90(11):1472–1474. doi:10.1016/j.mayocp.2015.08.001
5. Parish HG, Moore EE, Freeman J, et al. A systematic review of epinephrine stability and sterility with storage in a syringe. Am J Emerg Med. 2019;37(5):879–885. doi:10.1016/j.ajem.2018.10.033
6. Frimpter GW, Timpanelli AE, Eisenmenger WJ, et al. Reversible Fanconi syndrome caused by degraded tetracycline. JAMA. 1963;184(13):111–113. doi:10.1001/jama.1963.03060130013004
7. საქართველოს კანონი „მედიკამენტებისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ [ინტერნეტი]. თბილისი: საქართველოს პარლამენტი; მოქმედი რედაქცია [ციტირებულია 2025 დეკ 12]. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
