ორშაბათი, მაისი 20, 2024
მთავარიშენი ექიმირატომ ემართებათ ბავშვებს დეპრესია და როგორ ამოვიცნოთ ის?

რატომ ემართებათ ბავშვებს დეპრესია და როგორ ამოვიცნოთ ის?

დეპრესია არა მარტო ზრდასრულ ადამიანებს, არამედ ბავშვებსაც შეიძლება ჰქონდეთ. თუმცა ამ შემთხვევას უფროსები ხშირად  „უზრდელობას“, „სისულელეს“ ან „გამოხტომებს“ უწოდებენ. მშობლები იმასაც ამბობენ, რომ მათი შვილები არც თუ ისე იშვიათად „გაბუტულის როლს ირგებენ“. საქმე ის არის, რომ ბავშვებისა და ზრდასრულების დეპრესიის სიმპტომები ერთმანეთისგან განსხვავდება. სწორედ ამიტომ თუ უფროსი ასაკის ადამიანების დეპრესიის დიაგნოსტირება მეტ-ნაკლებად არაპროფილირებულ სპეციალისტებს ან ახლობლებსაც კი შეუძლიათ, ბავშვების შემთხვევაში ეს გაცილებით რთული პროცესია.

რატომ ემართებათ ბავშვებს დეპრესია? 

ბავშვებში დეპრესიის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი მაპროვოცირებელი ფაქტორია ძალადობა. ეს შეიძლება იყოს სკოლაში ჩაგვრა ან სხვა ჯგუფური თუ ოჯახური ძალადობა (მოზარდის შემთხვევაში ეს შეიძლება იყოს პარტნიორის ძალადობაც). ოჯახურ ძალადობაში იგულისხმება არა მარტო ფიზიკური ზეწოლა, არამედ დამცირება, დაცინვა, ემოციის გამოხატვის აკრძალვა და სხვ. ეს არის ფსიქოლოგიური და ემოციური ძალადობის ფორმებია, რომლებიც ბავშვის ფსიქიკაზე გამოუსწორებელ გავლენას ახდენს.

თუმცა არსებობს ძალადობის სხვა ფორმებიც. ოჯახში, სადაც ძალაუფლების დისბალანსია, ბავშვი ამ სიტუაციის ტყვეობაში ექცევა. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ცნობით, მთელ მსოფლიოში პარტნიორულ ურთიერთობაში მყოფი ქალების თითქმის მესამედზე პარტნიორი ძალადობს. ასეთ სიტუაციაში ბავშვი ხშირად შეუმჩნეველი რჩება და ის შესაბამის დახმარებას ვერ იღებს. მსგავს მდგომარეობას სპეციალისტები „გვერდით ზიანს“ (collateral damage) უწოდებენ.

ძალადობის მოწმეს შიშისა და განგაშის შეგრძნების პაალელურად ეუფლება ის შეგრძნებები, რომლებსაც არაპირდაპირი მსხვერპლი განიცდს. უფრო მეტიც, ძალიან ხშირად ოჯახში მიმდინარე მოვლენებში ბავშვი საკუთარ თავს მიიჩნევს დამნაშავედ და ეს მის მდგომარეობას კიდევ უფრო ამძიმებს.

დეპრესიის გამომწვევი სხვა რისკფაქტორები ასეთია:

– მემკვიდრეობითობა, მათ შორის ოჯახის წევრების ფსიქიკური დაავადება;

– ქრონიკული დაავადება;

– პრობლემის რეალური მასშტაბის გაზვიადებისკენ ან მათზე „ჩაციკლვისკენ“ მიდრეკილება;

– ემოციების მართვასთან დაკავშირებული სირთულეები;

– აკადემიური ცოდნისა და უნარის უკმარისობა;

– არასასურველი ცხოვრებისეული მოვლენები (მშობლების განქორწინება, ახლობლის სიკვდილი, მეგობრის დაკარგვა, საცხოვრებელი ადგილის იძულებით შეცვლა);

– სხვა ფსიქიკური დარღვევა. მაგალითად, ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა, შფოთვითი აშლილობა ან ყურადღების დეფიციტის სინდრომი.

როგორ გავიგო, რომ ჩემს შვილს დეპრესია აქვს? 

დეპრესიის სიმპტომები ბავშვის ასაკსა და მისი განვითარების დონზეა დამოკიდებული. მაგალითად, დეპრესიის მქონე 5 წლის ბავშვი და 15 წლის მოზარდი, როგორც წესი, აბსოლუტურად განსხვავებულად იქცევიან. ასევე მნიშვნელოვანია გახსოვდეთ, რომ მცირეწლოვანი ბავშვი თავის გრძნობებსა თუ ემოციებს ზუსტად ვერ აღწერს და არც დაწყებითი კლასის ყველა მოსწავლეს აქვს უნარი, თავისი განწყობის შესახებ სწორად ილაპარაკოს. რაც უფრო პატარაა ბავშვი, ტრადიციული გაგებით, ის ნაკლებ „დეპრესიული“ იქნება გარეგნულად. სწორედ ამიტომ ძალიან მარტივია საბავშვო დეპრესია და სხვა სახის ქცევითი დარღვევა ერთმანეთში აგერიოთ (მაგალითად, ყურადღების დეფიციტის სინდრომი).

ბავშვის დეპრესიული მდგომარეობის ძალიან მნიშვნელოვანი და მძიმე გამოხატულება არის სუიციდური აზრები, ამის შესახებ ხმამაღალი განცხადებები და თვითდაზიანება. ეს სიმპტომები 12 წლამდე ასაკობრივ კატეგორიაშიც გვხვდება, ამიტომ უნდა გვახსოვდეს, რომ ბავშვის ნებისმიერი სუიციდური გამოთქმა დიდ ყურადღებას მოითხოვს, მაშინაც კი, როდესაც მსგავსი ქცევა თქვენ, როგორც მშობელს, „მანიპულატორულად“ გეჩვენებათ.

„უმჯობესია, საერთოდ არ ვიყო!“, „ნეტავ ყველაფერი დასრულდეს!“, „ამ ყველაფერს დიდი სიამოვნებით დავასრულებდი!“ – ეს ის ფრაზებია, რომლებიც მშობელმა უყურადღებოდ არ უნდა დატოვოს. სუიციდური ქცევა დეპრესიასთან რომ მჭიდროდ არის დაკავშირებული, დღეს უკვე ამაზე არავინ დავობს.

თვითმკვლელობის 95%-ს ჩადიან ის ადამიანები, რომლებსაც ფსიქიკური აშლილობა აქვთ და უმრავლეს შემთხვევაში ეს დეპრესიულ ეპიზოდებს უკავშირდება.

სუიციდური აზრების პარალელურად, დეპრესია შემდეგი ფორმებითაც ვლინდება:

– ბავშვი გაღიზიანებულია, თქვენ მას შეამჩნიეთ აგრესიული ქცევა, უმნიშვნელო მიზეზის გამო ტირის ან გულგატეხილია;

– შეწყვიტა იმ წრეზე სიარული, რომელიც ძალიან უყვარდა ან აღარ ხვდება იმ მეგობრებს, რომლებთანაც ადრე დროს სიამოვნებით ატარებდა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ძველი ინტერესები დაკარგა;

– ბავშვს გაუჩნდა ფიზიკური სიმპტომები: მუცლის ტკივილი, გულისრევა, თავის ტკივილი, გადაღლილობა;

– ძილთან დაკავშირებით პრობლემები დაეწყო: გვიან იძინებს, ღამე ხშირად ეღვიძება ან დილით წუწუნებს, რომ ისეთი შეგრძნება აქვს, თითქოს საერთოდ არ უძინია;

– მადა დაკარგა ან პირიქით, უზომოდ ბევრს ჭამს;

– დაკარგა კონცენტრაციის უნარი;

– ბავშვი ცოტას მოძრაობს ან პირიქით, ჰიპერაქტიური გახდა;

– მას გაუჩნდა დანაშაულის შეგრძნება, ფიქრობს, რომ „რაღაც ცუდი მოხდება“, დარდობს, რომ არავის უყვარს ან საკუთარი თავისადმი სიძულვილს განიცდის;

– ბავშვს შეამჩნიეთ აგრესია, ისტერიკა, ფორიაქი მშობლებთან განშორებისას (ყველაზე ხშირად დედასთან).;

– ბავშვმა სწავლა შეწყვიტა.

ხომ შეიძლება ეს ყველაფერი მხოლოდ ცუდი განწყობა ან მანიპულაცია იყოს? 

დიახ, მაგრამ ეს შეიძლება დეპრესიაც იყოს. განსაკუთრებით კი იმ შემთხვევაში, თუ შესაბამისი სიმპტომები 2 კვირაზე მეტხანს გრძელდება. თუ დეპრესიას არ უმკურნალებთ, ამან, შესაძლოა, მძიმე შედეგებამდე მიგიყვანოთ:

დეპრესიული ეპიზოდის გამეორება. ეს ხდება მაშინ, როდესაც ბავშვს მკურნალობის კურსი არ გაუვლია. სწორედ ამიტომ დეპრესიის ცალკეული ეპიზოდი, დიდი ალბათობით,  მომავალშიც განმეორდება.

პრობლემები ურთიერთობებში. დეპრესია სოციალური კავშირების ჩამოყალიბებაზე უარყოფითად აისახება. ასეთ დროს ბავშვს კონტაქტის დამყარება უჭირს. მას სხვა ადამიანების ნდობა ან მათთვის ემოციების გაზიარება არ შეუძლია.

სარისკო და დაუფიქრებელი საქციელი. დეპრესიის მქონე ბავშვები ხშირად ეხვევიან ავანტიურაში, რომელსაც სხვა სიტუაციაში თავიდან აუცილებლად აირიდებდნენ. ეს შეიძლება იყოს სახლიდან წასვლა, მიტოვებული ნაგებობის შესწავლა ან „ცუდი კომპანიონების“ შერჩევა.

ფსიქოატიური ნივთიერებების ბოროტად გამოყენება. ალკოჰოლი, სიგარეტი, აკრძალული ნივთიერებები – ეს არის ის, რასაც ბავშვები და მოზარდები გამოუვალ სიტუაციაში მიმართავენ, რათა როგორმე თავიანთი განწყობა აიმაღლონ.

ადრეულ ასაკში დეპრესიას შეუძლია ადამიანს სამყაროს შესახებ უარყოფითი წარმოდგენა ან ზოგადად, ნეგატიური აზროვნება ჩამოუყალიბოს. ეს კი მას დანაშულის მუდმივ შეგრძნებას, თავდაჯერებულობის ნაკლებობასა და წარმოქმნილი პრობლემების ვერ გადაწყვეტისკენ მიდრეკილებას უყალიბებს.

ესე იგი, ნებისმიერ შემთხვევაში ექიმს უნდა მივმართოთ?

დიახ. ფსიქოთერაპევტს ან ფსიქიატრს, რომელსაც ბავშვებთან მუშაობის გამოცდილება აქვს. საბავშვო დეპრესიის დიაგნოსტიკა რთული პროცესია და არ არსებობს არანაირი ობიექტური ანალიზი ან კვლევა, რომელიც ზუსტად შეძლებდა პასუხის გაცემას – აქვს თუ არა ბავშვს დეპრესია. ამიტომ მეტი სიზუსტისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს რამდენიმე ვიზიტი და კლინიკური ფსიქოლოგის მიერ ჩატარებული ღრმა პათოფსიქოლოგიური კვლევა. საბოლოო დიანოზის დასასმელად კი, სპეციალისტი ცხოვრების ანამნეზს დეტალურად ამოწმებს, პაციენტის ოჯახურ სიტუაციას აფასებს, ოჯახის წევრებისა თუ ახლობლების მოსაზრებებს ისმენს და მიღებაზე ბავშვის ქცევას აკვირდება. ხშირად ძალიან გამოსადეგია პაციენტის მეგობრების ან სასწავლო დაწესებულების წარმომადგენელთა მოსაზრებები (მასწავლებლები, დახასიათება სკოლიდან).

ჩემს შვილს ანტიდეპრესანტებით უნდა ვუმკურნალო? 

მსუბუქი დეპრესიის დროს ფსიქოთერაპიაც საკმარისია. სხვა შემთხვევაში კი ამ პროცესს ანტიდეპრესანტები ემატება: ჩვეულებისამებრ, რეკომენდებულია სწორედ ეს მეთოდები. დეპრესიის დროს ბავშვებს ენიშნებათ ისეთი ჯგუფის ანტიდეპრესანტები, როგორიცაა სეროტონინის უკუმიტაცების სელექტიური ინჰიბიტორები (ისინი ზემოქმედებენ ისე, რომ სეროტონინი ტვინში უფრო დიდხანს მოქმედებს).

მკურნალობა დიდხანს გრძელდება? 

ეს ბევრ ფაქტორზეა დამოკიდებული, მაგრამ კურსი, სულ ცოტა, ნახევარ წელიწადს გრძელდება. გარკვეული ფაქტორები კი მის ხანგრძლივობაზე დადებითად მოქმედებს. მაგალითად:

– დეპრესიის თანამდევი დაავადებების არ არსებობა;
– იუმორის გრძნობა;
– მაღალი ინტელექტი;
– საკუთარი ემოციების მართვის კარგი უნარი;
– პრობლემებთან გამკლავებისა და მათზე კონცენტირების უნარი;
– კარგი მეგობრული კავშირები;
– ახლო ურთიერთობა ოჯახის ერთ ან რამდენიმე წევრთან;
– სოციალური წარმატება.

მასალის გამოყენების პირობები
author avatar
Dr Giorgi Pkhakadze
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, მედიცინის დოქტორი, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მაგისტრი, ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი ანთროპოლოგიისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხებში. “შენი ექიმი"-ს დამფუძნებელი. #drpkhakadze #sheniekimi
მსგავსი სიახლეები
ბერძნული კუნძული კიმოლოსი: მსოფლიოში ყველაზე სუფთა წყალი

ბერძნული კუნძული კიმოლოსი: მსოფლიოში ყველაზე სუფთა წყალი

17 May, 2024
საუკეთესო აქტივობები რუმინეთში

საუკეთესო აქტივობები რუმინეთში

16 May, 2024
ითაკა – საბერძნეთის ნაკლებად დატვირთული უმშვენიერესი კუნძული

ითაკა – საბერძნეთის ნაკლებად დატვირთული უმშვენიერესი კუნძული

16 May, 2024
მთავრობა ევროპის ჩემპიონატისთვის ფრენის 3000 ბილეთს დააფინანსებს

მთავრობა ევროპის ჩემპიონატისთვის ფრენის 3000 ბილეთს დააფინანსებს

20 მაისი 2024
როგორი ამინდი იქნება 20-21 მაისს საქართველოში

როგორი ამინდი იქნება 20-21 მაისს საქართველოში

20 მაისი 2024
მიშიკო რამიშვილი: ყოველთვის ხისტად ვმოქმედებ, ჩემი თავის საზიანოდ

მიშიკო რამიშვილი: ყოველთვის ხისტად ვმოქმედებ, ჩემი თავის საზიანოდ

20 მაისი 2024
სამზარეულოს  8 ნივთი, რომელიც თქვენს სახლს კეთილდღეობასა და ფულს მოუტანს

სამზარეულოს 8 ნივთი, რომელიც თქვენს სახლს კეთილდღეობასა და ფულს მოუტანს

მაისი 19, 2024
როგორ ვაქციოთ ბუხარი ინტერიერის ცენტრად? – რამდენიმე საინტერესო რჩევა

როგორ ვაქციოთ ბუხარი ინტერიერის ცენტრად? – რამდენიმე საინტერესო რჩევა

მაისი 19, 2024
✨️ანტიკური მოოქროვილი ანტიკვარი ბირმადან ✨️ განთავსებულია თბილისში, პროფესორ გიორგი ფხაკაძის რეზიდენციაში

✨️ანტიკური მოოქროვილი ანტიკვარი ბირმადან ✨️ განთავსებულია თბილისში, პროფესორ გიორგი ფხაკაძის რეზიდენციაში

მაისი 19, 2024
აიაზ­მა ის­ტო­რი­უ­ლი თრი­ა­ლე­თის უძ­ვე­ლე­სი სო­ფე­ლი

აიაზ­მა ის­ტო­რი­უ­ლი თრი­ა­ლე­თის უძ­ვე­ლე­სი სო­ფე­ლი

მაისი 20, 2024
“სანამ ტურისტული ცენტრი მოეწყობოდა სოფელში არც გზა იყო და არც არავინ დადიოდა. ახლა გამოცოცხლდა ყველაფერი”

“სანამ ტურისტული ცენტრი მოეწყობოდა სოფელში არც გზა იყო და არც არავინ დადიოდა. ახლა გამოცოცხლდა ყველაფერი”

მაისი 20, 2024
პირველკლასელთა საყოველთაო რეგისტრაცია დაიწყო

პირველკლასელთა საყოველთაო რეგისტრაცია დაიწყო

მაისი 20, 2024
პირველკლასელთა საყოველთაო რეგისტრაცია დაიწყო

პირველკლასელთა საყოველთაო რეგისტრაცია დაიწყო

20 მაისი 2024
რა საიდუმლოებას ინახავს ბერების მიერ აშენებული ახალი ათონი, რომელიც სტალინის საყვარელი ადგილი იყო

რა საიდუმლოებას ინახავს ბერების მიერ აშენებული ახალი ათონი, რომელიც სტალინის საყვარელი ადგილი იყო

18 მაისი 2024
რატომ არის წვიმის წყლის შეგროვება აკრძალული აშშ–სა და კანადაში?

რატომ არის წვიმის წყლის შეგროვება აკრძალული აშშ–სა და კანადაში?

18 მაისი 2024
აიაზ­მა ის­ტო­რი­უ­ლი თრი­ა­ლე­თის უძ­ვე­ლე­სი სო­ფე­ლია

აიაზ­მა ის­ტო­რი­უ­ლი თრი­ა­ლე­თის უძ­ვე­ლე­სი სო­ფე­ლია

მაისი 20, 2024
გელათის სამონასტრო კომპლექსი საქართველოს დიდებულ წარსულში და დავით აღმაშენებლის ბრწყინვალე ეპოქაში გამოგზაურებთ

გელათის სამონასტრო კომპლექსი საქართველოს დიდებულ წარსულში და დავით აღმაშენებლის ბრწყინვალე ეპოქაში გამოგზაურებთ

მაისი 16, 2024
მოწა­მე­თა – მთებითა და სიმწვანეებით გარშემორტყმული, საქართველოს ნამდვილი კულტურული საგანძურია

მოწა­მე­თა – მთებითა და სიმწვანეებით გარშემორტყმული, საქართველოს ნამდვილი კულტურული საგანძურია

მაისი 16, 2024
21 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

21 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

მარტი 21, 2024
18 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

18 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

მარტი 18, 2024
ზოდიაქოს რომელ ნიშნებს ელით ბედნიერება და ვინ უნდა ელოდოს პრობლემებს

ზოდიაქოს რომელ ნიშნებს ელით ბედნიერება და ვინ უნდა ელოდოს პრობლემებს

მაისი 20, 2024
რომელი 6 საკვები აგიმაღლებთ განწყობს

რომელი 6 საკვები აგიმაღლებთ განწყობს

მაისი 19, 2024
რა სასარგებლო თვისებებით გამოირჩევა ლეღვი

რა სასარგებლო თვისებებით გამოირჩევა ლეღვი

მაისი 19, 2024
მოამზადეთ ალუბლის ტარტი დარიჩინით

მოამზადეთ ალუბლის ტარტი დარიჩინით

მაისი 18, 2024
პროდუქტები, რომლებიც ყველაზე მარტივად აფუჭებს კბილის ემალს

პროდუქტები, რომლებიც ყველაზე მარტივად აფუჭებს კბილის ემალს

მაისი 20, 2024
რა იწვევს თმის ცვენას გაზაფხულზე

რა იწვევს თმის ცვენას გაზაფხულზე

მაისი 19, 2024
16 შემთხვევა, როცა ჰოლივუდის მსახიობებმა მერილინ მონრო განასახიერეს

16 შემთხვევა, როცა ჰოლივუდის მსახიობებმა მერილინ მონრო განასახიერეს

მაისი 19, 2024
ქართული ღვინის მწარმოებელი ცხრა კომპანია ჩინეთის საერთაშორისო გამოფენაში მონაწილეობდა

ქართული ღვინის მწარმოებელი ცხრა კომპანია ჩინეთის საერთაშორისო გამოფენაში მონაწილეობდა

20 მაისი 2024
როგორ და სად შეგვიძლია გამოვიყენოთ ტურისტული ვიზები

როგორ და სად შეგვიძლია გამოვიყენოთ ტურისტული ვიზები

19 მაისი 2024
ᲐᲣᲪᲘᲚᲔᲑᲚᲐᲓ ᲛᲝᲡᲐᲜᲐᲮᲣᲚᲔᲑᲔᲚᲘ ᲦᲘᲠᲡᲨᲔᲡᲐᲜᲘᲨᲜᲐᲝᲑᲔᲑᲘ ᲣᲜᲒᲠᲔᲗᲨᲘ

ᲐᲣᲪᲘᲚᲔᲑᲚᲐᲓ ᲛᲝᲡᲐᲜᲐᲮᲣᲚᲔᲑᲔᲚᲘ ᲦᲘᲠᲡᲨᲔᲡᲐᲜᲘᲨᲜᲐᲝᲑᲔᲑᲘ ᲣᲜᲒᲠᲔᲗᲨᲘ

19 მაისი 2024
ვერა – თბილისის უძველესი უბანი

ვერა – თბილისის უძველესი უბანი

მაისი 17, 2024
თბილისში 17 მაისის მსვლელობასთან დაკავშირებით გარკვეულ ქუჩებზე ტრანსპორტის გადაადგილება შეიზღუდა

თბილისში 17 მაისის მსვლელობასთან დაკავშირებით გარკვეულ ქუჩებზე ტრანსპორტის გადაადგილება შეიზღუდა

მაისი 17, 2024
თბილისის მერიის მიერ შშმ პირებისთვის გადაცემული საკურორტო ვაუჩერების გამოყენება 15 სექტემბრის ჩათვლითაა შესაძლებელი – გაეცანით დეტალებს

თბილისის მერიის მიერ შშმ პირებისთვის გადაცემული საკურორტო ვაუჩერების გამოყენება 15 სექტემბრის ჩათვლითაა შესაძლებელი – გაეცანით დეტალებს

მაისი 16, 2024
- Advertisement -spot_img

ბოლო სიახლეები

Verified by MonsterInsights